Çinin müstəqil neft emalı zavodlarının (yerli dildə "çayniklər" və ya "samovarlar" adlandırılan özəl müəssisələr) tələbatının zəifləməsi fonunda sanksiyalar altında olan iki böyük neft ixracatçısı olan İran və Rusiya Çin bazarındakı paylarını qorumaq üçün qiymətləri kəskin şəkildə aşağı salmağa məcbur olublar.
Bloomberg və Kpler analitik mərkəzlərinin hesabatlarına əsasən, bu iqtisadi geriləmənin arxasında həm Çin daxili bazarındakı mənfəət marjasının düşməsi, həm də ABŞ-ın sanksiya təzyiqlərini kəskinləşdirməsi dayanır.
Qlobal etalon hesab olunan ICE Brent markası ilə müqayisədə İran və Rusiya neftinin qiymətlərində ciddi ucuzlaşma müşahidə olunur. Əvvəlki aylarda əlavə baha qiymətlə (premium) satılmasına baxmayaraq, tələbatın azalması səbəbindən iyul tədarüklü İran nefti hazırda Brent markasından 1 dollardan çox endirimlə təklif edilir. Rusiyanın Uzaq Şərqdən ixrac etdiyi əsas markası olan ESPO-nun da qiyməti endirilib. Bir ay əvvəl Brent markasına nisbətən barel başına 6 dollar əlavə baha qiymətlə satılan ESPO, hazırda cəmi 3 dollar əlavə qiymətlə təklif olunur (yəni faktiki olaraq 3 dollar ucuzlaşıb).
Bu qiymət müharibəsinin və tələbat zəifliyinin arxasında üç mühüm qlobal amil dayanır:
-
Mənfi mənfəət marjası: Çinin müstəqil emalçıları yanacaq satışından əldə etdikləri gəlirin (marjanın) mənfi zonaya düşməsi səbəbindən istehsal güclərini azaltmağa məcbur olublar. Zərərlə işləyən zavodlar xammal alışını minimuma endirib.
-
ABŞ-ın "Hengli" sanksiyası: Vaşinqton sülh danışıqlarında rıçaq əldə etmək üçün İrandan neft alan Çin zavodlarına təzyiqi artırıb. ABŞ-ın Maliyyə Nazirliyi (OFAC) Çinin ən böyük müstəqil emalçılarından biri olan Hengli Petrochemical (Dalian) Refinery Co. şirkətini sanksiya siyahısına (SDN List) daxil edib. Bu addım digər "çaynik" zavodlarında qorxu yaradaraq İran neftinə olan marağı kəskin azaldıb.
-
Tədarükün tarixi minimuma enməsi: Kpler-in məlumatına görə, may ayında Çinə İran nefti tədarükü sutkada 1,1 milyon barelə düşüb ki, bu da son bir ilin ən aşağı göstəricisidir.
Satışların zəifləməsi səbəbindən qlobal sularda nəhəng neft ehtiyatı yığılıb qalıb. Hazırda dünya üzrə tankerlərdə təxminən 56 milyon barel İran nefti satılmamış vəziyyətdə gözləyir. Ən diqqətçəkən məqam isə budur ki, bu nəhəng həcmin 60%-dən çoxu (təxminən 34 milyon barel) Sinqapur boğazında və Çin sahilləri yaxınlığında lövbər salmış gəmilərdə (üzən anbarlarda) müştəri gözləyir.
Yaxın Şərqdəki gərginliyin daxili bazara təsirini azaltmaq üçün Çin hökuməti zavodlara zərərlə də olsa istehsalı dayandırmamağı tapşırmışdı. Lakin özəl müəssisələrin maliyyə itkilərinin dözülməz həddə çatması səbəbindən Pekinin bu inzibati göstərişləri yumşaldacağı və zavodların istehsalı azaltmasına göz yumacağı gözlənilir.
MONETAR.AZ
