Dünya enerji bazarları mayeləşdirilmiş təbii qazın (LNG) qiymətində kəskin bahalaşma dalğası ilə üz-üzədir. ABŞ-nin nəhəng investisiya bankı "Morgan Stanley"in aparıcı analitikləri Devin MakDermott və Martayn Ratsın hazırladığı son hesabata əsasən, Asiyadakı anomal isti hava şəraiti və Avropanın qış mövsümü öncəsi qaz anbarlarını doldurmaq məcburiyyəti qlobal tələbi pik həddə çatdıracaq. Bu amillər yaxın aylarda LNG qiymətlərinin son üç ilin rekord səviyyəsinə yüksəlməsinə rəvac verə bilər.
"Bloomberg" agentliyinin bankın hesabatına istinadən yaydığı məlumata görə, cari ilin üçüncü və dördüncü rüblərində Asiya üzrə etalon LNG qiyməti hər bir milyon Britaniya istilik vahidi ($BTU$) üçün 25 dollara qədər yüksələ bilər. Bu isə hazırkı forvard (müqavilə) qiymətləri ilə müqayisədə 30%-dən çox bahalaşma potensialı deməkdir.
Analoji qiymət böhranı sonuncu dəfə 2023-cü ilin əvvəlində, Avropa ölkələrinin Rusiya boru kəməri qazından imtina edərək təbii qazı sürətlə LNG ilə əvəzləməyə çalışdığı dövrdə yaşanmışdı.
Ekspertlər hesab edirlər ki, Yaxın Şərqdəki geosiyasi münaqişələr qısa zamanda səngisə belə, enerji bazarındakı gərginlik davam edəcək. Çünki müharibə səbəbindən faktiki olaraq bloklanan Hörmüz boğazı qlobal LNG tədarükünün təxminən beşdə birini təmin edən Qətər və BƏƏ kimi Fars körfəzi nəhənglərinin ixrac imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdırıb.
Fars körfəzindən itirilmiş neft-qaz həcmlərinin böyük hissəsi hazırda Şimali Amerikada (ABŞ və Kanada) istifadəyə verilən yeni istehsal gücləri və digər regionlardakı zavodların maksimum yüklənməsi hesabına kompensasiya olunur. Nəticədə, may ayında qlobal təklif ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə cəmi 1 milyon ton az olub.
Qiymət artımını stimullaşdıran digər mühüm daxili faktorlar da mövcuddur:
-
Asiyada yay istiləri: İyun və iyul aylarında regionda havanın normadan xeyli isti keçəcəyi proqnozlaşdırılır ki, bu da Çin və Hindistan kimi nəhəng bazarlarda soyutma sistemləri üçün elektrik enerjisinə (və dolayısı ilə qaza) olan tələbatı stimullaşdırır.
-
Avropanın boş qalan anbarları: Keçən ay Avropada qaz istehlakı azalsa da, qitənin strateji qaz anbarlarındakı ehtiyatlar ötən illə müqayisədə 17%, son 10 ilin orta göstəricisindən isə 25% aşağı səviyyədədir.
Avropanın qış qabağı bu açığı qapatmaq üçün vaxtının sürətlə daralması, yaxın aylarda qlobal LNG bazarında raundlararası rəqabəti və qiymət təzyiqini daha da alovlandıracaq.
MONETAR.AZ
