2026-cı ilin yanvar–fevral aylarında Azərbaycanda iqtisadi artım tempinin nəzərəçarpacaq dərəcədə zəiflədiyi müşahidə olunur. Rəsmi statistikaya əsasən, bu dövrdə ölkədə 18 milyard 473,1 milyon manat həcmində Ümumi Daxili Məhsul (ÜDM) istehsal olunub ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə cəmi 0,3 faiz artım deməkdir. Son illərin göstəriciləri ilə müqayisədə bu artım tempi olduqca aşağı hesab olunur və müəyyən mənada pandemiya dövründə qeydə alınan zəif iqtisadi dinamikanı xatırladır.
Son onilliyə nəzər saldıqda Azərbaycanın iqtisadi inkişafında müxtəlif mərhələlər aydın şəkildə görünür. 2016-cı ildə ÜDM 60,4 milyard manat səviyyəsində olub və həmin il iqtisadiyyat 3,1 faiz azalma ilə üzləşib. Bu dövrdə qlobal enerji bazarlarındakı dəyişikliklər və neft qiymətlərinin düşməsi ölkə iqtisadiyyatına təsir göstərmişdi. Növbəti illərdə isə iqtisadiyyatda bərpa prosesi baş verib. 2017–2019-cu illərdə ÜDM tədricən artaraq 81,9 milyard manata çatıb və iqtisadi artım tempi 2–2,5 faiz civarında formalaşıb.
2020-ci ildə isə COVID-19 pandemiyası və qlobal iqtisadi məhdudiyyətlər səbəbindən Azərbaycanın ÜDM-i 95,8 faiz səviyyəsində formalaşaraq ciddi azalma göstərmişdi. İqtisadi aktivliyin zəifləməsi, beynəlxalq ticarətdəki geriləmə və enerji bazarlarındakı qeyri-müəyyənliklər həmin dövrdə iqtisadi artımın aşağı düşməsinə səbəb olmuşdu.
Pandemiyadan sonrakı dövrdə isə iqtisadiyyat daha sürətli bərpa mərhələsinə keçdi. 2021-ci ildə ÜDM 93,2 milyard manata çatdı və artım tempi 5,6 faiz təşkil etdi. 2022-ci ildə isə bu göstərici daha da yüksələrək 133,9 milyard manata çatdı və iqtisadi artım 4,7 faiz səviyyəsində qeydə alındı. Bu dövr enerji qiymətlərinin yüksək olması və qeyri-neft sektorunda canlanma ilə xarakterizə olunurdu.
Sonrakı illərdə isə artım templərinin tədricən zəiflədiyi müşahidə edilir. 2023-cü ildə ÜDM 123,1 milyard manat olub və artım tempi 1,4 faiz təşkil edib. 2024-cü ildə iqtisadiyyat müəyyən qədər sürətlənərək 4,2 faiz artım nümayiş etdirib və ÜDM 126,5 milyard manata yüksəlib. 2025-ci ildə isə iqtisadi artım yenidən zəifləyərək 1,4 faiz səviyyəsinə enib və ÜDM 129,1 milyard manat təşkil edib.
2026-cı ilin ilk iki ayının nəticələri göstərir ki, iqtisadi artım tempi daha da aşağı düşərək pandemiya dövründə müşahidə olunan səviyyəyə yaxınlaşır. Bu dinamikanın əsas səbəblərindən biri neft-qaz sektorunda baş verən azalmadır. Məlumata görə, hesabat dövründə neft-qaz sektorunda 1,7 faiz azalma qeydə alınıb. Enerji sektorunun Azərbaycan iqtisadiyyatında böyük paya malik olması bu sahədəki hər hansı zəifləmənin ümumi iqtisadi göstəricilərə birbaşa təsir etməsinə səbəb olur.
Bununla yanaşı, qeyri-neft-qaz sektorunda müəyyən artım müşahidə olunur. Bu sektorun 1,4 faiz böyüməsi iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi istiqamətində aparılan siyasətin nəticələrini göstərir. Son illərdə ticarət, nəqliyyat, xidmət, kənd təsərrüfatı və informasiya texnologiyaları kimi sahələrin inkişafına yönəldilən investisiyalar qeyri-neft sektorunun iqtisadi artımda rolunu artırmağa başlayıb.
İqtisadi struktur baxımından sənaye sektoru hələ də ÜDM-in ən böyük hissəsini təşkil edir. Bununla belə, xidmət sahələrinin payı da getdikcə artır. Ticarət və nəqliyyat sektorunun genişlənməsi Azərbaycanın regional logistika mərkəzinə çevrilməsi istiqamətində atılan addımların iqtisadi göstəricilərdə əks olunduğunu göstərir.
Ümumilikdə, 2026-cı ilin ilk aylarında qeydə alınan zəif artım iqtisadiyyatın yeni çağırışlarla üzləşdiyini göstərir. Neft sektorundakı azalma fonunda qeyri-neft sektorunun daha sürətli inkişafı ölkə iqtisadiyyatının dayanıqlılığı üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Ekspertlər hesab edir ki, qarşıdakı dövrdə iqtisadi artımın sürətləndirilməsi üçün qeyri-neft sahələrinə investisiyaların artırılması, innovativ layihələrin dəstəklənməsi və iqtisadi islahatların davam etdirilməsi əsas prioritetlərdən biri olacaq.
MONETAR.AZ
