Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində ölkənin rəqəmsal mühitini və xüsusilə yeniyetmələrin kibertəhlükəsizliyini kökündən dəyişdirəcək yeni qanun layihəsi müzakirəyə çıxarılıb. İnsan hüquqları, Ailə, qadın və uşaq məsələləri, eləcə də Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu komitələrinin birgə iclasında "İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiyanın mühafizəsi haqqında" Qanuna təklif edilən inqilabi dəyişikliklər bəyənilərək parlamentin plenar iclasına tövsiyə olunub.
Yeni sənəd sosial şəbəkə qlobal nəhənglərinin (Meta, TikTok, Google və s.) Azərbaycandakı fəaliyyətini leqallaşdırmaqla yanaşı, istifadəçilər üçün ciddi yaş senzinin tətbiqini nəzərdə tutur.
Qanun layihəsinin ən çox müzakirə edilən bəndi yeniyetmələrin sosial platformalardakı fəaliyyətinin məhdudlaşdırılması ilə bağlıdır:
-
Qeydiyyat qadağası: Azərbaycanda 16 yaşı tamam olmamış şəxslərin sosial şəbəkələrdə fərdi rəqəmsal hesab (profil) yaratmasına rəsmi olaraq yol verilməyəcək.
-
Mütəmadi təhlil və davranış monitorinqi: Provayderlər (sosial şəbəkə platformaları) istifadəçilərin profildəki davranışlarını, yazışma və maraq dairələrini mütəmadi olaraq alqoritmlər vasitəsilə təhlil etməyə borclu olacaqlar.
-
Təkrar yaş yoxlanılması (Age Verification): Əgər istifadəçinin sistemə daxil etdiyi rəsmi yaşı ilə real davranışı arasında ziddiyyət yaranarsa (əsaslı şübhələr doğurarsa), platforma həmin şəxsdən təkrar yaş təsdiqi tələb etməlidir.
-
Dərhal bloklanma: Yaş tələbinin pozulması (yəni istifadəçinin əslində 16 yaşdan kiçik olması) aşkar edildiyi an, həmin hesaba giriş dərhal məhdudlaşdırılacaq.
Dövlət daxili rəqəmsal təhlükəsizliyi və vergi nəzarətini təmin etmək üçün xarici platformaların hüquqi statusunu rəsmiləşdirir. Azərbaycan ərazisində xidmət göstərən istənilən sosial şəbəkə provayderi:
-
Fiziki şəxs olduqda: Yerli vergi uçotuna alınmalıdır.
-
Xarici hüquqi şəxs olduqda: Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun olaraq ölkədə rəsmi filialını və ya nümayəndəliyini yaratmalı, dövlət qeydiyyatından keçməlidir.
Bu sərt yaş məhdudiyyətlərinin hansı konkret sosial şəbəkələrə (məsələn: Instagram, TikTok, YouTube, Telegram və s.) şamil olunacağını müvafiq icra hakimiyyəti orqanının təyin etdiyi qurum xüsusi siyahı ilə elan edəcək.
Yeni idarəetmə modelində dövlət qurumları ilə əməkdaşlıq etməyən, istifadəçi məlumatlarını gizlədən və ya hesabatlıq müddətini pozan platforma rəhbərləri və şirkətlər çox ağır maliyyə sanksiyaları ilə üzləşəcəklər.
Layihəyə əsasən, məlumatların müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqana (quruma) təqdim edilməməsinə və ya təqdim edilməsi müddətinin pozulmasına, yaxud natamam və ya təhrif edilmiş məlumatın təqdim edilməsinə görə vəzifəli şəxslər altı min manatdan yeddi min manatadək məbləğdə, hüquqi şəxslər on beş min manatdan iyirmi min manatadək məbləğdə cərimə edilirlər.
Komitələrin birgə iclasında qəbul edilən bu layihə yaxın günlərdə Milli Məclisin plenar iclasında səsverməyə çıxarılacaq. Qanun qəbul edilib ölkə başçısı tərəfindən imzalandıqdan sonra sosial şəbəkələrin Azərbaycan seqmentində qeydiyyat zamanı rəsmi şəxsiyyət vəsiqəsi məlumatlarının (və ya biometrik üz tanıma sistemlərinin) inteqrasiyası mexanizminin işlənib hazırlanacağı gözlənilir.
