Bloomberg-ın məlumatına görə, Russia İranda baş verən müharibə nəticəsində milyardlarla dollar əlavə neft gəliri əldə edib. Lakin bu gözlənilməz gəlir təkcə xam neftlə məhdudlaşmır. Qaz, taxıl, alüminium və gübrələr də bu prosesdən təsirlənir.
Hörmüz boğazı üzərində nəzarətin güclənməsi Fars körfəzindən neft axınını məhdudlaşdırıb və Rusiyanın əsas ixrac markası olan Urals crude oil qiymətlərini yüksəldib. Eyni zamanda, bu su yolu alüminium, mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) və bəzi gübrə növlərinin daşınması üçün də vacib marşrutdur. Təchizat azaldıqca qiymətlər kəskin artıb: münaqişənin başlanğıcından bəri alüminium 12%, karbamid (sidik cövhəri) isə təxminən 75% bahalaşıb.
Analitiklərin fikrincə, bəzi Rusiya xammalları artıq 2022-ci ildən bəri davam edən məhdudiyyətlər səbəbilə “kənarda qalmış” statusunu itirməyə başlayır. ABŞ Rusiyanın dənizdə daşınan neftinə qarşı sanksiyaları yumşaldıb, Qərb alıcıları isə uzun müddətdən sonra Rusiya metallarına yenidən maraq göstərir. Bundan əlavə, Asiya və Avropa alıcıları arasında LNG uğrunda rəqabətin artması da Rusiyanın xeyrinə ola bilər.
Alexander Gabuev bildirib ki, “İranda müharibə olmasaydı, Rusiya iqtisadiyyatının vəziyyəti indikindən xeyli pis olardı”.
Münaqişədən bir həftə əvvəl Rusiya iqtisadi artım proqnozunu azaltmağı nəzərdən keçirirdi, çünki sanksiyalar neft gəlirlərinə təzyiq göstərirdi. Hətta hökumət əsas büdcə qaydasında istifadə olunan neft qiymətini 45–50 dollar/barel səviyyəsinə endirməyi müzakirə edirdi.
Lakin Fars körfəzindəki müharibə vəziyyəti dəyişib. Argus Media-nın məlumatına görə, Rusiyanın qərb limanlarında Urals xam neftinin qiyməti bir barel üçün 93,40 dollara yüksəlib.
Avropa ölkələrinin hökumətlərinin analizinə əsasən, əgər qiymətlər yüksək qalarsa, Rusiyanın neft ixracı 40 milyard dollara qədər əlavə gəlir gətirə bilər. Əgər münaqişə tez başa çatsa və qiymətlər 3 ay ərzində əvvəlki səviyyəyə qayıtsa, əlavə gəlir 10 milyard dollardan az olacaq.
Eyni zamanda, Bota Iliyas qeyd edib ki, Rusiya iqtisadiyyatı üçün “gözlənilməz qazanc realdır”.
Neft əsas gəlir mənbəyi olaraq qalsa da, digər sahələr də münaqişədən faydalanır. Alüminium qiymətləri son dövrlərdə 4 illik maksimuma yaxınlaşır. Bu artım Emirates Global Aluminium zavodlarına edilən hücumlarla əlaqələndirilir və Qərb bazarlarının alternativ təchizat mənbələrinə marağını artırıb.
Rusal şirkəti ABŞ və Avropadan boş istehsal gücü ilə bağlı sorğular alır. Qərb sanksiyalarına görə şirkət son illərdə satışlarının təxminən yarısını Çin bazarına yönəltmişdi. Sanksiyalar yumşaldılarsa, Rusal yenidən Qərb bazarlarına yönələ və satışlarını artıra bilər.
Münaqişə həm də gübrə və qaz təchizatını təsir edib. Fars körfəzindən gübrə istehsalı üçün vacib olan qaz axını məhdudlaşıb. Rusiya isə dünyada azot və fosfor gübrələrinin əsas istehsalçılarından biri kimi bu boşluğu doldura bilər.
Taylor Eastman bildirib ki, Rusiya gübrə təchizatı qlobal bazarlarda getdikcə daha vacib rol oynayır.
Hazırda Rusiya daxili bazara üstünlük verir: azot gübrələri üzrə ixrac kvotası 18,7 milyon ton səviyyəsindədir və bəzi məhsulların ixracına məhdudiyyətlər qoyulub. Buna baxmayaraq, kvota daxilində və ya məhdudiyyətə düşməyən məhsullar ixrac edilə bilir.
Eyni zamanda, Rusiyanın infrastrukturuna edilən zərbələr (neft emalı zavodları və gübrə istehsalı müəssisələri) bu üstünlüklərin tam reallaşmasını çətinləşdirir. Baltik dənizində ixrac terminalları da hücumlara məruz qalıb.
Buna baxmayaraq, digər sahələrdə vəziyyət daha müsbətdir. Taxıl ixracı üzrə perspektivlər yaxşılaşır, SovEcon buna qlobal risklərin tələbi artırması ilə izah verir. Rusiya fermerləri isə daxili gübrə qiymətlərinin məhdudlaşdırılmasından faydalanır.
Qaz sektorunda da potensial artım müşahidə olunur. İrandakı hücumlar Qətərdə dünyanın ən böyük LNG zavodunun fəaliyyətini dayandırıb və istehsalın təxminən 17%-i zədələnib. Bu isə qlobal bazarda rəqabəti artıraraq Rusiyanın qaz ixracı üçün əlavə imkanlar yaradır.
Vita Spivak hesab edir ki, münaqişə nə qədər uzun sürərsə, Rusiya üçün potensial fayda bir o qədər böyük olacaq.
MONETAR.AZ
