Azərbaycanın bank sektoru 2026-cı ilin ilk rübünü formal olaraq müsbət maliyyə nəticələri ilə başa vurub. Hesabatlara əsasən, sektorda fəaliyyət göstərən banklardan yalnız biri zərərlə işləyib.
Xalis mənfəətə görə liderlik yenə də Kapital Bank və Azərbaycan Beynəlxalq Bankı arasında bölüşdürülür. Kapital Bank mənfəətini 118,9% artıraraq 120,170 milyon manata çatdırıb, ABB isə 68,4% artımla 110,570 milyon manat nəticə göstərib. Üçüncü yerdə qərarlaşan PAŞA Bank isə 48,287 milyon manat mənfəət əldə edib. Bu üç bankın birlikdə formalaşdırdığı mənfəət həcmi sektor üzrə ümumi qazancın böyük hissəsini təşkil edir ki, bu da bazarda yüksək konsentrasiyanın mövcudluğunu göstərir. Belə vəziyyət qısamüddətli dövrdə sabitlik yaratsa da, uzunmüddətli perspektivdə rəqabətin zəifləməsi və sistem risklərinin artması kimi suallar doğurur.
Orta seqment banklar arasında isə daha yüksək artım templəri müşahidə olunur. Məsələn, Unibank mənfəətini 187,8% artıraraq 8,059 milyon manata yüksəldib. Turan Bank 2,879 milyon manat (+136,8%), Premium Bank 3,676 milyon manat (+132,4%) və Ziraat Bank Azerbaijan 5,571 milyon manat (+56,0%) mənfəət açıqlayıb. Bununla belə, bu cür yüksək artım templəri hər zaman davamlı inkişaf demək deyil. Bir çox hallarda belə sıçrayışlar aşağı baza effekti, əvvəlki dövrlərdə yaradılmış ehtiyatların geri qaytarılması və ya qeyri-faiz gəlirlərinin artması ilə bağlı olur. Bu isə gələcək dövrlərdə eyni dinamikanın qorunmasını sual altına alır.
Digər tərəfdən, bəzi banklarda mənfəətin əhəmiyyətli dərəcədə azalması müşahidə olunur. AFB Bank (-51,4%), Bank VTB Azerbaijan (-47,6%), Yelo Bank (-40,3%) və Yapı Kredi Bank Azərbaycan (-37,8%) kimi banklar geriləmə ilə üzləşib. Bu azalmalar əsasən əməliyyat xərclərinin artması, rəqəmsallaşma yatırımlarının hələ gəlirə çevrilməməsi və faiz marjalarının daralması ilə izah olunur. Xüsusilə orta ölçülü banklar həm iri banklarla, həm də yeni texnoloji həllərlə rəqabətdə daha çox təzyiq hiss edir.
Siyahıda diqqət çəkən digər məqam isə Bank Avrasiyanın 0,937 milyon manat zərər açıqlamasıdır. Bu, təkcə fərdi nəticə kimi deyil, həm də kiçik bankların bazarda mövqelərinin zəifləməsi kimi qiymətləndirilə bilər. Miqyas üstünlüyü olmayan və ya spesifik bazar nişi formalaşdıra bilməyən bankların uzunmüddətli dayanıqlığı getdikcə daha çox sual doğurur.
Ümumilikdə, sektor üzrə mənfəətlilik qorunsa da, onun paylanması və keyfiyyəti ilə bağlı suallar açıq qalır. Mənfəətin əsas hissəsinin iri banklarda cəmləşməsi, bəzi banklarda kəskin geriləmə və gəlir mənbələrinin strukturunun qeyri-bərabərliyi sektor daxilində qütbləşmənin gücləndiyini göstərir. Bu şəraitdə Azərbaycan Mərkəzi Bankının pul-kredit siyasəti, faiz mühiti və tənzimləmə yanaşması növbəti rüblərdə bank sektorunun inkişaf trayektoriyasına birbaşa təsir edəcək.
Beləliklə, 2026-cı ilin ilk rübü üzrə rəqəmlər ümumi mənada müsbət görünsə də, onların arxasında dayanıqlılıq, rəqabət və gəlir keyfiyyəti ilə bağlı ciddi suallar qalmaqdadır. Bank sektoru üçün əsas çağırış artıq sadəcə mənfəətin artımı deyil, bu artımın hansı mənbələr hesabına və nə qədər davamlı şəkildə təmin olunmasıdır.
MONETAR.AZ
