Azərbaycanın maliyyə sektorunun inkişafı üçün hazırlanmış “2024–2026-cı illərdə maliyyə sektorunun inkişaf Strategiyası” icra müddətinin ortasına yaxınlaşdıqca, sənədlərdə nəzərdə tutulan hədəflərlə real tətbiq arasında fərqlər daha aydın görünməyə başlayıb. Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) yanaşmasında islahatların istiqaməti dəyişməsə də, bir sıra kritik təşəbbüslərin ya gecikməsi, ya da hələ başlanmaması diqqət çəkir.
Alternativ maliyyə alətləri hələ də formalaşmayıb
Strategiyanın əsas istiqamətlərindən biri olan alternativ maliyyə mənbələrinin genişləndirilməsi praktikada zəif irəliləyir. Xüsusilə sukuk (İslam maliyyə alətləri) və digər İslam maliyyə məhsulları üçün hüquqi bazanın hələ tam formalaşmaması sektorun diversifikasiya imkanlarını məhdudlaşdırır. Bu boşluq yalnız maliyyə aləti çatışmazlığı deyil, həm də potensial investisiya mənbələrinin – xüsusilə Körfəz regionundan gələn kapitalın – ölkə bazarına çıxışını gecikdirən faktor kimi qiymətləndirilir. Paralel olaraq, kiçik və orta biznes üçün nəzərdə tutulan kraudfandinq mexanizmlərinin tənzimlənməməsi KOB-ların bank kreditlərindən asılılığını davam etdirir.
İnvestor qorunması mexanizmlərində boşluq
Kapital bazarının inkişafı üçün ən vacib elementlərdən biri olan investor kompensasiya sxeminin hələ yaradılmaması ciddi institusional boşluq yaradır. Bu mexanizmin olmaması xüsusilə pərakəndə investorların bazara çıxışını məhdudlaşdırır. Maliyyə sektorunda potensial iflas və ya vasitəçi riskləri zamanı investorların qorunmaması bazara etimadı azaldan əsas amillərdən biri kimi göstərilir. Bununla yanaşı, risklərin qiymətləndirilməsi üçün vahid metodologiyanın və hesabatlıq standartlarının formalaşmaması da sektorun dayanıqlığını ölçməyi çətinləşdirir.
İnfrastruktur islahatları: plan var, icra ləngiyir
Strategiyada nəzərdə tutulan bəzi mühüm infrastruktur layihələri isə hələ ilkin mərhələdədir. Mərkəzi kontragent institutu (MKİ) ilə bağlı qiymətləndirmələrin davam etməsi, lakin real tətbiq mərhələsinə keçilməməsi bazarın klirinq və hesablaşma sistemlərindəki risklərin azaldılmasını gecikdirir. Bu sahədə irəliləyişin ləng getməsi həm əməliyyat xərclərinə, həm də likvidliyin artım sürətinə birbaşa təsir göstərir.
Rəqəmsal nəzarət və SupTech istiqaməti əsas ümid olaraq qalır
Bununla yanaşı, AMB-nin nəzarət sisteminin modernləşdirilməsi istiqamətində planlar daha perspektivli görünür. SupTech (Supervisory Technology) həllərinin tətbiqi maliyyə bazarının real vaxt rejimində izlənilməsi üçün əsas alət kimi nəzərdə tutulur. Süni intellekt və böyük məlumat analitikası vasitəsilə bazar davranışlarının izlənməsi, potensial risklərin daha erkən mərhələdə aşkarlanmasına imkan yarada bilər. Bu isə gələcəkdə ənənəvi nəzarət mexanizmlərindən daha çevik sistemə keçidi təmin edə bilər.
Ümumilikdə, strategiyanın icrası göstərir ki, Azərbaycan maliyyə sektorunda normativ bazanın yenilənməsi ilə real bazar tətbiqi arasında zaman fərqi mövcuddur. Hüquqi və institusional çərçivənin gecikməsi isə islahatların təsir gücünü azaldır. Buna baxmayaraq, AMB-nin beynəlxalq standartlara uyğunlaşma, rəqəmsal nəzarət və bazar infrastrukturunun təkmilləşdirilməsi istiqamətindəki planları uzunmüddətli perspektivdə daha dayanıqlı maliyyə sisteminin formalaşmasına zəmin yarada bilər. Əsas sual isə dəyişmir: sənəd üzərində olan islahatlar nə vaxt tam şəkildə real bazara çevriləcək?
MONETAR.AZ
