Azərbaycanın dövlət borcu 2026-cı ilin 1 aprel tarixinə 24 milyard 464,7 milyon manat təşkil edib və bu, proqnozlaşdırılan ÜDM-in 18,7 faizinə bərabərdir. Rəqəmlər borc yükünün hələ də təhlükəsiz həddə olduğunu göstərsə də, struktur və dinamika baxımından daha dərin təhlil ehtiyacını ortaya qoyur.
Ümumi borcun 16 milyard 492,9 milyon manatı və ya 67,4 faizi daxili borcun, 7 milyard 971,8 milyon manatı (4 milyard 689,3 milyon ABŞ dolları) isə 32,6 faizi xarici borcun payına düşür. Bu bölgü əvvəlki illərlə müqayisədə daxili borclanmanın daha üstün mövqeyə keçdiyini təsdiqləyir. Formal olaraq bu yanaşma valyuta risklərini azaltsa da, daxili maliyyə bazarına təzyiqin artması və kredit resurslarının bahalaşması kimi dolayı təsirlər yarada bilər.
Hesabatda diqqət çəkən məqamlardan biri də dövlət borcunun ümumi səviyyəsinin strateji çərçivədə qalmasıdır. Mövcud strategiyaya əsasən borcun ÜDM-ə nisbəti 30 faizdən, xarici borc isə 10 milyard ABŞ dollarından çox olmamalıdır və hazırkı göstəricilər bu limitlərdən xeyli aşağıdır. Bununla belə, borcun nominal həcmi yüksək olaraq qalır və bu, xüsusilə qlobal maliyyə şərtləri sərtləşərsə əlavə risklər yarada bilər.
Faiz riski baxımından vəziyyət nisbətən sabit qiymətləndirilir. Dəyişkən faizli borcun ümumi portfeldə payı 16 faizdir ki, bu da müəyyən edilmiş 50 faizlik həddən xeyli aşağıdır. Bu, qlobal faiz artımları fonunda dövlətin borc xidmət xərclərinin kəskin artmasının qarşısını alan amillərdən biri hesab olunur.
Xarici dövlət borcu ayrıca təhlil edildikdə 2026-cı ilin əvvəlindən bəri 124,2 milyon ABŞ dolları azalaraq 4 milyard 689,3 milyon dollara düşüb və ÜDM-in 6,1 faizini təşkil edib. Bu borcun təxminən yarısı sabit, yarısı isə dəyişkən faizlə formalaşıb (müvafiq olaraq 50,9% və 49,1%). Ödəmə müddətinə görə isə borcun 59,2 faizi 5 ilədək, 35,4 faizi 5-10 il arası, cəmi 5,4 faizi isə 10 ildən artıq dövrü əhatə edir ki, bu da qısamüddətli öhdəliklərin üstünlük təşkil etdiyini göstərir.
Valyuta strukturunda isə dolların dominantlığı davam edir – xarici borcun 86,1 faizi ABŞ dolları ilə formalaşıb. Bu isə dolların möhkəmlənməsi halında borc yükünün arta bilməsi riskini saxlayır. Digər paylar avro (6,1%), SDR (3,1%), yapon yeni (3,1%) və digər valyutalar (1,6%) arasında bölüşdürülüb.
2026-cı ilin ilk rübündə xarici borclar üzrə 158,5 milyon dollar əsas borc, 71,9 milyon dollar isə faiz ödənişi həyata keçirilib. Eyni zamanda ölkənin strateji valyuta ehtiyatları 85,2 milyard dollar səviyyəsində qalaraq xarici dövlət borcunu təxminən 18,2 dəfə üstələyir. Bu göstərici Azərbaycanın xarici öhdəliklərini qarşılamaq imkanlarının yüksək olduğunu göstərsə də, bu ehtiyatların davamlı qorunması əsas şərt olaraq qalır.
Daxili dövlət borcu isə 2026-cı ilin əvvəlindən 1 milyard 311,6 milyon manat azalaraq 16 milyard 492,9 milyon manata enib. Bu borcun 7 milyard 695,5 milyon manatı dövlət qiymətli kağızlarının, 8 milyard 797,4 milyon manatı isə dövlət zəmanətli öhdəliklərin payına düşür. Dövlət qiymətli kağızlarının strukturunda isə orta və uzunmüddətli alətlər üstünlük təşkil edir – 54,4 faizi 2-3 illik, 45,6 faizi isə 5 il və daha uzun müddətlidir.
Ümumilikdə mənzərə göstərir ki, Azərbaycan dövlət borcunu makroiqtisadi baxımdan idarəolunan səviyyədə saxlayır. Lakin borcun strukturunda daxili komponentin artması, xarici borcun dollarlaşması və qısamüddətli öhdəliklərin payı kimi amillər orta müddətdə diqqətli siyasət tələb edir. Mövcud sabitlik daha çox balanslı idarəetmə ilə qoruna bilər, əks halda qlobal maliyyə şokları bu tarazlığı poza bilər.
MONETAR.AZ
