Qlobal enerji bazarı Yaxın Şərqdəki münaqişə fonunda struktur böhranla qarşılaşır. Münaqişə faktiki olaraq dünyanın ən mühüm dəniz arteriyalarından biri olan Hörmüz boğazını iflic edib.
BofA Global Research tərəfindən yayımlanan “Global Energy Weekly” hesabatına görə, bu boğazdan keçən neft və neft məhsullarının daşınması gündə təxminən 20 milyon bareldən 2 milyon bareldən də aşağı səviyyəyə düşüb.
Analitiklər xəbərdarlıq edirlər ki, bu pozuntular bir neçə həftədən çox davam edərsə, dünya 1970-ci illərin enerji böhranlarını xatırladan tədarük zəncirinin dağılması ilə üzləşə bilər.
Strateji çatışmazlıq və qiymətlərin yenidən formalaşmasıHazırda qlobal neft qiymətləri şokun real miqyasını tam əks etdirmir. Bu, əsasən fövqəladə ehtiyat buraxılışları və “yolda olan neft” hesabına mümkün olub. Lakin peyk məlumatları bazarın sürətlə daraldığını göstərir.
BofA Global Research münaqişənin uzanması ehtimalını nəzərə alaraq proqnozlarını ciddi şəkildə yeniləyib və 2026-cı ilin ikinci rübü üçün gündəlik 4 milyon barel həcmində böyük tədarük kəsiri gözləyir. Bu səbəbdən Brent markalı neftin orta illik qiymət proqnozu 92,5 dollar/barel səviyyəsinə qaldırılıb.
Hesabat istehsalçılar və istehlakçılar arasında artan disbalansı da vurğulayır. Fars körfəzi ölkələrində ixrac edə bilmədikləri üçün ehtiyatlar sürətlə artır, istehlakçı ölkələrdə isə ehtiyatlar dayanıqsız templərlə azalır.
Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ-nin boru kəmərləri vasitəsilə məhdud kompensasiya imkanları mövcuddur. Bununla belə, uzunmüddətli kəsirin qlobal enerji tələbatının illik 4–5% azalmasını tələb edə biləcəyi qeyd olunur.
Tələbin məhdudlaşdırılması və “qırılmış” tədarük zənciriNəqliyyat və neft-kimya sektorlarında neftə alternativlərin olmaması “tələbin normallaşdırılması” riskini artırır. Analitiklər hesab edir ki, qısa müharibə gözləntilərinə əsaslanan bazar sakitliyi tezliklə kəskin qiymət volatilliyi ilə əvəz oluna bilər.
Əgər münaqişə növbəti 2–4 həftədən çox davam edərsə, qlobal neft tədarük zənciri kritik həddə çata və bazarı balanslaşdırmaq üçün məcburi enerji istehlakı məhdudiyyətlərinə səbəb ola bilər.
İnstitusional investorlar üçün əsas narahatlıq artıq təkcə qiymət deyil, həm də fiziki əlçatanlıqdır. Enerji axınlarının yenidən yönləndirilməsi yüksək qiymətlərin təsiri ilə birlikdə qlobal iqtisadi artımı “staqflyasiya” təzyiqi altına salır, çünki məhsulun əsas neft emalı mərkəzlərinə çatdırılması çətinləşir.
Hazırda bazarlar beynəlxalq fövqəladə müdaxilənin dəniz təhlükəsizliyini bərpa edib-etməyəcəyini diqqətlə izləyir. Əks halda, istehlakçı ölkələrdə ehtiyatların tükənməsi daha dərin böhrana səbəb ola bilər.
MONETAR.AZ
