Qlobal enerji bazarları Yaxın Şərqdən gələn kəskin eskalasiya xəbərləri ilə yenidən dalğalanıb. Çərşənbə günü Avropada təbii qaz qiymətləri sürətlə yüksəlməyə başlayıb. Regionda hərbi qarşıdurmanın yeni fazaya keçməsi ABŞ ilə İran arasında mümkün sülh və sabitlik razılaşmasına dair diplomatik ümidləri tamamilə zəiflədib, eyni zamanda Hörmüz boğazının yaxın vaxtlarda təhlükəsiz naviqasiyaya açılacağı gözləntilərini arxa plana keçirib.
Geosiyasi risk mükafatının (risk premium) dərhal qiymətlərə yansıması nəticəsində Avropanın əsas qaz qovşaqlarında artım qeydə alınıb:
-
Niderland TTF (Avropa etalonu): Qaz kontraktlarının qiyməti 2.5% artaraq bir meqavat-saat üçün 48.800 avroya (€/MWh) yüksəlib.
-
Böyük Britaniya bazarı: Qaz fyuçersləri eyni qaydada 2.5% bahalaşaraq hər term üçün 117.60 pens təşkil edib.
Bölgədə hərbi hərəkətliliyin birbaşa iqtisadi infrastrukturu hədəf alması kritik vəziyyət yaradıb. Məlumata görə, ABŞ hərbi qüvvələri strateji Hörmüz boğazında İran gəmisinə və Qışm (Kəşm) adasındakı rabitə qülləsinə nöqtəli zərbələr endirib. Rəsmi Tehran isə buna cavab olaraq Küveyt beynəlxalq hava limanına raket hücumu təşkil edib.
Hörmüz boğazı qlobal mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) tədarükünün təxminən 20%-nin daşındığı dünyanın ən mühüm dəniz keçid məntəqəsidir. Hazırkı hərbi əməliyyatlar bu strateji marşrutu faktiki olaraq iflic və qeyri-sabit vəziyyətə salıb.
Enerji təhlükəsizliyi hesabatlarında qeyd olunur ki:
-
Tədarük problemi: Qlobal LNG tədarükü kəskin şəkildə təxminən 20% azalıb.
-
Kritik zərbə: Bu kəsirin və qorxunun əsas katalizatorlarından biri dünyanın aparıcı LNG ixracatçısı olan Qətərdəki istehsal və mayeləşdirmə obyektlərinə birbaşa hərbi zərbələrin endirilməsidir.
Borubatan qaz asılılığını azaldaraq LNG-yə yönələn Avropa İttifaqı (Aİ) üçün bu tədarük böhranı olduqca həssas bir dövrə təsadüf edir. Gas Infrastructure Europe assosiasiyasının son məlumatlarına görə:
-
Cari dövrdə Aİ üzrə ümumi qaz anbarlarının doluluq nisbəti 40.76% səviyyəsinə enib.
-
Müqayisə üçün qeyd edək ki, ötən ilin eyni dövründə Avropanın qaz ehtiyatları xeyli yüksək — 48.88% səviyyəsində qərarlaşmışdı. Anbarların ötən ilə nisbətən boş olması qitənin qışönü xarici tədarükdən asılılığını daha da artırır.
Yaxın Şərqdə alovlanan münaqişə qlobal enerji logistikasını birbaşa təhdid edir. Tədarük zəncirindəki kəsintilər və Avropa anbarlarındakı ehtiyatların aşağı səviyyədə olması qaz bazarını ciddi təzyiq altında saxlayır. Analitiklər yaxın dövrdə Avropada qaz qiymətlərinin yüksək volatilliklə (kəskin qiymət dəyişkənliyi) dalğalanmağa davam edəcəyini proqnozlaşdırırlar.
MONETAR.AZ
