Qlobal enerji bazarları üçün Hörmüz boğazı qeyri-sabit “dar boğaz” olaraq qalmaqda davam etdiyi bir vaxtda, Beynəlxalq Enerji Agentliyi (IEA) icraçı direktoru Fatih Birol İraqın cənubundakı Basra yataqlarını Türkiyənin Aralıq dənizi sahilində yerləşən Ceyhan terminalı ilə birləşdirəcək yeni neft kəmərinin tikilməsinə çağırıb.
Bu təklif getdikcə etibarsızlaşan dəniz marşrutunu daimi şəkildə yan keçmək məqsədi daşıyır və İranın gəmi hərəkətinə tətbiq etdiyi qeyri-sabit məhdudiyyətlər fonunda irəli sürülüb.
Enerji təhlükəsizliyi üçün strateji zərurətFatih Birol Hürriyet qəzetinə müsahibəsində bildirib: “Vaza bir dəfə qırıldısa, onu bərpa etmək çox çətindir”, — deyərək davam edən fasilələrin ciddiliyini vurğulayıb.
Hazırda İraqın neft ixracının təxminən 90%-i Hörmüz boğazı üzərindən həyata keçirilir.
Birolun fikrincə, Basra–Ceyhan neft kəməri artıq sadəcə infrastruktur layihəsi deyil, həm İraq, həm də Türkiyə üçün strateji zərurətə çevrilib və Avropa bazarlarına tədarük təhlükəsizliyi baxımından həyati əhəmiyyət daşıyır.
Geosiyasi maneələrin aşılmasıBu təşəbbüs Yaxın Şərqdə ənənəvi tranzit marşrutlarının ciddi təzyiq altında olduğu bir dövrdə gündəmə gəlib.
ABŞ-ın dəstəklədiyi IMEC iqtisadi dəhlizinin faktiki dayanması və Qırmızı dənizdə davam edən qeyri-sabitlik fonunda Türkiyə Fars körfəzini Avropa bazarları ilə birləşdirən alternativ marşrut kimi mövqeyini gücləndirir.
Layihənin həyata keçirilməsi Ankara ilə Bağdad arasında möhkəm siyasi razılaşma tələb edəcək. Bununla belə, Birol hazırkı regional şəraiti “tam uyğun zaman” kimi qiymətləndirərək nikbinliyini qoruyur.
O, həmçinin qeyd edib ki, bu cür iri transsərhəd enerji layihələri üçün əsas maneələrdən biri olan maliyyələşmə Avropanın dəstəyi ilə gücləndirilə bilər.
Qeyri-sabitlik davam edirSon vəziyyətə görə, Hörmüz boğazında qeyri-sabitlik davam edir: İran kanalı açıq elan etdikdən az sonra yenidən kommersiya gəmilərinə məhdudiyyətlər tətbiq edib.
Bu isə mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) tankerlərinin marşrutlarını dəyişməsinə səbəb olub və bir daha göstərib ki, qlobal enerji bazarı artıq Fars körfəzi logistikasının əvvəlki sabitliyinə arxalana bilmir.
Bu kontekstdə Birolun “strateji layihə” kimi təqdim etdiyi neft kəməri təşəbbüsü getdikcə daha aktual və təcili xarakter alır.
