Yaxın Şərq münaqişəsi dövründə Asiyada neft ehtiyatları kifayət edəcəkmi?

Qlobal bazarlar artıq 45 gündür davam edən ABŞ–İran münaqişəsinin aprelin sonuna qədər danışıqlar yolu ilə başa çata biləcəyinə dair artan optimizm siqnalları verir.

Bununla belə, Bernstein şirkətinin yeni araşdırması xəbərdarlıq edir ki, investorlar enerji axınlarında baş verən misli görünməmiş pozuntuların ciddiliyini yetərincə qiymətləndirmir. Bu risk xüsusilə enerji baxımından asılı olan Asiya–Sakit okean regionu üçün kəskindir.

Münaqişə faktiki olaraq Hörmüz boğazı vasitəsilə enerji daşımalarını dayandırıb. Bu isə gündə təxminən 15 milyon barel (qlobal maye karbohidrogen tələbatının təxminən 15%-i) həcmində axınlara təsir edir.

Brent nefti əvvəlcə barel üçün 120 dollara qədər bahalaşsa da, sonradan 100 dolların altına düşüb. Bu eniş göstərir ki, bazar iştirakçıları mövcud təklif çatışmazlığını struktur böhran deyil, qısamüddətli anomaliya kimi qiymətləndirərək diplomatik həll ehtimalını artıq qiymətlərə daxil ediblər.

Lakin Yaxın Şərq neft idxalından ciddi asılı olan Asiya–Sakit okean ölkələri üçün bu vəziyyət sənaye istehsalını zəiflətmək və enerji inflyasiyasını artırmaq riski yaradır.

Bazar optimizminə baxmayaraq, real vəziyyət qeyri-müəyyən olaraq qalır. Hazırda Hörmüz boğazından heç bir neft tankeri keçmir, eyni zamanda 750-dən çox gəmi — o cümlədən 138 yüklü tanker Fars körfəzində ilişib qalıb.

Bernstein bildirir ki, bu həyati əhəmiyyətli marşrutların bərpası yalnız siyasi atəşkəslə mümkün olmayacaq. Bunun üçün yeni, cəza xarakteri daşımayan gəmiçilik protokollarının hazırlanması və sığorta mexanizmlərinin yenidən qurulması tələb olunur.

Münaqişənin əvvəlindən bəri fiziki neft təklifi təxminən 650 milyon barel azalıb. Qərb ölkələri ilə müqayisədə daha məhdud strateji ehtiyatlara malik olan Asiya–Sakit okean regionu üçün bu azalma daha ağrılı hiss olunur.

Bernstein hesab edir ki, bazar qlobal təklif balansının bərpası üçün lazım olan uzunmüddətli logistika maneələrini nəzərə almır.

İnvestorlar enerji sektorunda vəziyyəti düzgün qiymətləndirmək üçün beynəlxalq gəmiçilik sığortası və tranzit razılaşmalarındakı dəyişiklikləri diqqətlə izləməlidirlər.

Məhz bu amillər qlobal enerji bazarlarının və Asiya–Sakit okean regionunun enerji təhlükəsizliyinin nə vaxt normallaşa biləcəyini müəyyən edəcək. Bu məsələlər həll olunana qədər enerji aktivlərinin hazırkı “ucuzluğu” qısamüddətli ola bilər.