Çində daşınmaz əmlak bazarında uzunmüddətli tənəzzül bankları ciddi problemlə üz-üzə qoyub — mənzil qiymətlərinin düşməsi nəticəsində milyonlarla ipoteka krediti artıq evlərin bazar dəyərini üstələyir. Bu isə həm kreditorlar, həm də ev sahibləri üçün riskləri artırır, deyə Bloomberg mənbələrə istinadən yazır.
Çin manevri: defolt əvəzinə güzəştlərPərdəarxasında Çin bankları və rəsmiləri böhranın təsirlərini yumşaltmaq üçün qeyri-adi addımlar atır. Ölkə üzrə məhkəmələr gecikmiş ipoteka kreditləri ilə bağlı işlərin qəbulunu ləngidib ki, məcburi daşınmaz əmlak satışlarının həcmi azalsın. Bəzi hallarda isə bankların bu cür iddialar üzrə müraciətlərinə limitlər qoyulub.
Praktikada banklar problemli borcalanlarla birbaşa əlaqə saxlayır. Məsələn, Çendu şəhərindən 36 yaşlı Enn Ci 2019-cu ildə aldığı mənzil üzrə ödənişləri 2025-ci ilin iyununda gecikdirib. Lakin Bank of China ona iki il müddətinə yalnız faiz ödənişi etməyi təklif edib ki, bu da aylıq yükü demək olar ki, iki dəfə azaldıb.
Sonradan bu da kifayət etmədikdə, bank həm əsas borc, həm də faizlər üzrə altı aylıq “tətil” (ödəniş fasiləsi) təqdim edib. Digər borcalanlara da oxşar güzəştlər — faizlərin qismən ödənilməsi və ya bütün ödənişlərin bir il təxirə salınması kimi variantlar təklif olunur. Bu tədbirlərin bir qismi 2020-ci ildə pandemiya dövründə tətbiq edilən siyasətlərə əsaslanır.
ABŞ böhranının kölgəsi və real risklərBu addımlar Çində davam edən və artıq beş ildir bitməyən daşınmaz əmlak böhranının təsirlərini məhdudlaşdırmaq cəhdidir. Eyni zamanda, problemli ipoteka kreditləri üzrə rəsmi statistikanın (böyük banklarda təxminən 1% səviyyəsində) real vəziyyəti nə dərəcədə əks etdirdiyi sual altındadır.
Son illərdə kreditlərlə dəstəklənən mənzil alışlarının artmasından sonra bazar zəifləyib. Beijing və Shanghai kimi iri şəhərlərdə ev qiymətləri bəzi hesablamalara görə pik səviyyədən 30%-dən çox düşüb. Daha zəif regionlarda isə azalma daha kəskin olub.
Nəticədə milyonlarla Çin vətəndaşı ipoteka üzrə borcunun dəyərinin daşınmaz əmlakdan yüksək olduğu vəziyyətlə üzləşib. Bloomberg Intelligence hesab edir ki, bu vəziyyət yüz milyardlarla yuanlıq kreditləri əhatə edir. UBS Group isə proqnozlaşdırır ki, 2027-ci ilə qədər 3,3 milyon ipoteka bu vəziyyətə düşə bilər və bu, 232 milyard yuan (33,7 milyard dollar) həcmində potensial zərər yarada bilər.
Çin hakimiyyəti 2008-ci il qlobal maliyyə böhranı zamanı ABŞ-da yaşanan kütləvi müsadirə və ipoteka defoltlarının təkrarlanmasının qarşısını almağa çalışır. Həmin dövrdə evləri bazarın pikində alan bir çox amerikalı borclarının daşınmaz əmlakın dəyərini aşması problemi ilə üzləşmişdi və 2010-cu ildə borcalanların təxminən dörddə biri bu vəziyyətdə idi.
Çində yalnız yaşayış ipoteka kreditlərinin ümumi həcmi 2025-ci ilin sonuna 37 trilyon yuan təşkil edib ki, bu da bütün bank kreditlərinin təxminən 13,6%-ni təşkil edir. Bununla belə, faiz dərəcələrinin enməsi fonunda 2024-cü ildə erkən bağlanan kreditlərin artması bu göstəricinin əvvəlki illərlə müqayisədə azalmasına səbəb olub.
