Yaddaş çiplərinin qiyməti 1 ildə 6 dəfə artdı

Yaddaş çiplərinin qiyməti

Yarımtəbəqə və mikroelektronika sənayesində onilliklər boyu davam edən "yaddaşın davamlı ucuzlaşması" epoxası rəsmən başa çatdı. Morgan Stanley analitiklərinin son hesabatına görə, yaddaş çipləri bazarında qeydə alınan təklif böhranı müvəqqəti və ya dövri (tsiklik) deyil, tamamilə struktur xarakterlidir. Süni intellekt (AI) inqilabının yaratdığı nəhəng tələbat istehsal güclərini iflic edib və qiymətlərin son bir ildə 6 dəfədən çox artmasına səbəb olub.

TrendForce araşdırma mərkəzinin proqnozları böhranın miqyasını rəqəmlərlə ortaya qoyur: yaddaş çipləri bazarının qlobal həcmi 2025-ci ildəki 220 milyard dollardan 2026-cı ildə təxminən 890 milyard ABŞ dollarına yüksələcək. Bu cür anomal gəlir sıçrayışının (təxminən 670 milyard dollar artım) əsas səbəbi istehsal həcminin böyüməsi deyil, birbaşa qiymətlərin bahalaşmasıdır.

1957-ci ildən 2020-ci ilə qədər olan dövrdə DRAM yaddaşının bir gigabaytının qiyməti hər 5 ildən bir təxminən 10 dəfə azalırdı. Lakin istehsalçıların bit həcmi ilə ölçülən illik istehsal artımı cəmi 30% olduğu halda, gəlirlərin rüblük əsasda 4 dəfə artması bu ucuzlaşma erasını rəsmi olaraq bitirdi.

Süni intellekt serverlərində istifadə olunan Yüksək Ötürmə Qabiliyyətli Yaddaş (HBM), eyni həcmdə məlumat üçün adi DRAM ilə müqayisədə 3-4 dəfə çox istehsal resursu və vafli sahəsi tələb edir. İstehsal qabiliyyətinin 90%-nə nəzarət edən 3 böyük qlobal qiqant yüksək gəlirlilik naminə resursları HBM istehsalına yönəldir. HBM-in qabaqcıl istehsal güclərindəki payı 2023-cü ildəki 6%-dən 2028-ci ildə 34%-ə yüksələcək.

Mövcud istehsalçılar kəskin tələbat artımını qısa müddətdə qarşılaya bilmirlər. Yeni təmiz otaqların (cleanrooms) tikilməsi, fotolitoqrafiya avadanlıqlarının quraşdırılması, texnoloji proseslərin uyğunlaşdırılması və silisium məhsuldarlığının (yield rate) artırılması ən azı 2 il vaxt tələb edir. Bu isə yaxın gələcəkdə qıtlığın qaçılmaz olduğunu göstərir.

Analitiklərə görə, 2027-ci ilə qədər fərdi kompüterlər üçün DRAM təklifi tələbatdan 15% geri qalacaq (bu, 58 milyon ədəd kompüter qıtlığı deməkdir). Smartfon bazarında isə təxminən 12%-lik, yəni 134 milyon cihazlıq yaddaş çatışmazlığı qeydə alınacaq və bu da qlobal rəqəmsal istehsalı ləngidəcək.

Yaddaş çipləri bazarındakı bu böhran, qlobal İKT (İnformasiya və Kommunikasiya Texnologiyaları) sektoru üçün ciddi bir xəbərdarlıq siqnalıdır. İqtisadi portalımızın analitiklərinin fikrincə, yaranmış "ikiqütblü bazar strukturu" yaxın 2-3 ildə böyük texnoloji inhisarçılığı daha da dərinləşdirəcək. Google və ya Microsoft kimi bulud nəhəngləri kapitallaşma hesabına yaddaş ehtiyatlarını rəqabətdən kənar şəkildə qoruduğu halda, sıravi kompüter və smartfon istehsalçıları ciddi zərər görəcək.

Bu vəziyyət yerli bazarda da elektronika mallarının qıtlığına, texniki parametrlərin (məsələn, standart kompüterlərdə RAM tutumunun) süni şəkildə aşağı salınmasına və qlobal brendlərin mənfəət marjalarının daralması fonunda səhmdar bazarlarında texnologiya indekslərinin volatil (dəyişkən) olmasına gətirib çıxaracaq. 2026-cı ilin sonuna qədər çip zavodlarında yeni xətlər işə düşənədək bu təzyiq artan xətlə davam edəcək.

MONETAR.AZ