Dünya şokolad sənayesi son onilliklərin ən ciddi transformasiya dövrünü yaşayır. 2024-cü ilin sonlarında qlobal birjalarda kakao paxlasının tonunun qiyməti rekord həddə – 11-12 min dollara qədər yüksəlmişdi. Baxmayaraq ki, qlobal xammal bazarı tənzimlənir və xammal qiymətləri bir qədər stabilləşir, zavodların istehsal xərcləri hələ də pik həddədir. Bu böhranın acı nəticələri artıq qonşu Rusiyanın rəflərində real rəqəmlərlə özünü göstərir: Rusiyada şokolad plitələrinin satışı birdən-birə 13% çöküb.
Bəs bu bahaçılıq fonunda istehsalçılar hansı hiylələrə əl atırlar və Azərbaycanın şirniyyat bazarında vəziyyət necədir?
"NTech" və “Çek İndeks” agentliklərinin son hesabatları göstərir ki, Rusiyada konfet və şirniyyat bazarı bütövlükdə kiçilməyib (hətta 2% artım var), lakin saf şokolad plitələrinin alışı kəskin azalıb. Səbəb isə sadədir: qiymətlər son 2 ildə təxminən 50% artıb. Hazırda bir kiloqram şokoladın orta qiyməti 1.500 rubla (təxminən 28-30 manat) çatıb.
İstehlakçılar artıq baha şokolad barlarının əvəzinə daha ucuz və əlçatan alternativlərə üz tuturlar:
-
Pirojna və tortlar: satışı 9% artıb.
-
Konfetlər və şokoladlı batonçiklər: tələbat 10% yüksəlib.
-
Peçenye və Şərq şirniyyatları: kütləvi alıcı bu qrupda cəmləşir, çünki kiloqramı şokoladdan dəfələrlə ucuz başa gəlir.
Tələbatın 12.7% azalması istehsal zavodlarını radikal addımlar atmağa məcbur edib. Şokolad nəhəngləri qiyməti vizual olaraq qaldırmamaq və müştərini qorxutmamaq üçün iki əsas metodu tətbiq edirlər:
-
Arıqlayan qablaşdırmalar (Shrinkflation): İllərdir öyrəşdiyimiz standart 100 qramlıq şokolad plitələri artıq tarixə qovuşur. Rəflərdə eyni ölçülü paketlərdə, lakin çəkisi 73–75 qram olan nazildilmiş şokoladlar peydə olub. İstehlakçı eyni pulu ödəyir, lakin faktiki olaraq 25% daha az məhsul alır.
-
Kakaonun azaldılması: Maya dəyərini aşağı salmaq üçün şokoladın tərkibindəki bahalı kakao yağı və kakao kütləsi minimuma endirilir. Onların əvəzinə süd inqrediyentləri, palm və ya digər bitki yağları, qoz-fındıq və müxtəlif aromatik dolğular artırılır.
Qiymətlərin artmasına təkcə kakao təsir etmir. İstehsalda istifadə olunan qablaşdırma materialları (alüminium folqa, karton), logistika xərcləri və fabriklərdəki elektrik enerjisi tariflərinin artması da yekun qiyməti qaldıran əsas zəncirvari faktorlardır.
Bakı mağazalarında vəziyyət necədir?
Rusiya bazarında baş verən bu dalğalanma Azərbaycanın daxili bazarı üçün birbaşa siqnaldır. Səbəb isə ölkəmizdə pərakəndə satışda olan şokoladların, xüsusilə orta və aşağı qiymət seqmentindəki ("Alenka", "Baxus", "Slavyanka", "Krasnıy Oktyabr" və s.) brendlərin böyük hissəsinin məhz Rusiyadan idxal edilməsidir.
-
Qiymət artımı qaçılmazdır: Rusiyada zavod qiymətlərinin və pərakəndə satışın 11-12% bahalaşması, yaxın aylarda Bakıdakı böyük supermarket şəbəkələrində də həmin şokoladların qiymətinə indeksasiya olunacaq.
-
Bizim rəflərdə də "arıqlama": Diqqət etsəniz, Azərbaycan marketlərində də yerli və xarici istehsal olan bir çox şokolad plitələrinin çəkisi artıq 85 və ya 90 qrama endirilib. İstehsalçılar qlobal "şrinoflyasiya" trendini Bakıda da tətbiq edirlər.
-
Yerli istehsalın şansı: Qlobal brendlərin (həm rus, həm Avropa) bahalaşması fonunda, yerli qənnadı fabriklərimiz (məsələn, "Ulduz" və s.) daha uyğun qiymətə şokolad və konfet çeşidləri təklif etməklə daxili bazarda öz paylarını artırmaq şansı əldə edirlər.
Analitiklərin rəyinə görə, kakao bazarında kəskin ucuzlaşma baş verməsə, şokolad yaxın dövrdə gündəlik kütləvi qidadan daha çox, "premium" və ya hədiyyəlik məhsul statusuna keçə bilər. Alıcılar isə çay süfrələrini bəzəmək üçün daha çox milli şirniyyatlara, un məmulatlarına və peçenyelərə üstünlük verməkdə davam edəcəklər.
