Son illərdə dünyada dövlət siyasətinə təsir göstərən lobbiçilik fəaliyyətinin tənzimlənməsi istiqamətində ciddi addımlar atılır. OECD-nin 2026-cı il üzrə “Korrupsiyaya qarşı mübarizə və dürüstlük” hesabatına əsasən, son iki onillikdə bir çox ölkə bu sahədə şəffaflığı artırmaq üçün yeni qaydalar tətbiq edib.
Əksər hallarda bu qaydalar qanunvericilik səviyyəsində təsbit olunur və lobbiçilər üçün qeydiyyat sistemi, eləcə də fəaliyyətlərin açıqlanması tələblərini nəzərdə tutur. Bununla belə, bəzi ölkələrdə hələ də daha məhdud yanaşmalar mövcuddur – məsələn, yalnız parlament prosedurları və ya icra hakimiyyətinə aid inzibati mexanizmlər tətbiq edilir ki, bu da nəzarətin qeyri-bərabər olmasına səbəb olur.
Tarixi inkişaf
Müasir lobbiçilik tənzimləmələri ilk dəfə Şimali Amerikada tətbiq olunub. ABŞ hələ 1946-cı ildə lobbiçilik fəaliyyətinin açıqlanmasını tələb edən federal qaydalar qəbul edib, 1995-ci ildə isə daha geniş islahatlar apararaq “lobbiçilik” anlayışını dəqiqləşdirib. Kanada isə bu sahədə öz çərçivəsini 1980-ci illərin sonlarında formalaşdırıb. Sonrakı dövrdə bu təcrübə Avropa və Latın Amerikası ölkələrinə də yayılıb.
Ölkələr üzrə fərqlər
Buna baxmayaraq, lobbiçilik fəaliyyətinin tənzimlənməsi ölkədən-ölkəyə fərqlənir. Məsələn, Almaniya uzun müddət yalnız parlament qeydiyyatına əsaslanan sistem tətbiq edib və yalnız 2022-ci ildə daha geniş qanunvericilik – Lobbi Reyestri Aktını qəbul edib.
Birləşmiş Krallıq isə 2014-cü il “Lobbiçiliyin şəffaflığı haqqında” qanunla əsasən hökumət üzvləri və yüksək vəzifəli şəxslərlə işləyən məsləhətçi lobbiçiləri əhatə edən, nisbətən məhdud çərçivə tətbiq edir.
Meksikada isə lobbiçilik qaydaları daha çox parlament səviyyəsində məhdud qalır və açıqlama tələbləri digər ölkələrlə müqayisədə zəifdir.
Yeni tendensiyalar
Son illərdə bir sıra ölkələr daha geniş və effektiv sistemlər tətbiq etməyə başlayıb. İrlandiya (2015) və Fransa (2016) bu sahədə daha əhatəli nümunələr hesab olunur.
Daha yaxın dövrdə isə Finlandiya (2023), Ukrayna (2024) və Çexiya (2025) kimi ölkələr lobbiçilik fəaliyyətini tənzimləyən yeni qaydalar qəbul edərək beynəlxalq standartlara uyğunlaşmağa
Qlobal tendensiya göstərir ki, hökumətlər lobbiçilik fəaliyyətinə daha ciddi nəzarət etməyə və bu sahədə şəffaflığı artırmağa çalışırlar. Bununla belə, ölkələr arasında yanaşma fərqləri hələ də qalır və vahid beynəlxalq standartların formalaşması prosesi davam edir.
MONETAR.AZ
