Təbiətin ən mühüm tozlandırıcıları və ekoloji tarazlığın keşikçiləri olan arılar qlobal təhlükə ilə üz-üzədir. Son elmi araşdırmalar və statistika göstərilir ki, cəmi 9 il ərzində (2015-2024-cü illər) təkcə qonşu Rusiyada arı ailələrinin sayı 3,4 milyondan 2,5 milyona düşüb. Bu isə o deməkdir ki, planetimiz demək olar ki, 1 milyona yaxın arı pətəyini və milyardlarla işçi arını əbədi olaraq itirib.
Ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, bu rəqəmlər sadəcə bir ölkənin statistikası deyil, bütövlükdə regionun kənd təsərrüfatı və ekosistemi üçün SOS siqnalıdır.
Elmdə bir pətəkdə yaşayan irsi həşərat icması "arı ailəsi" adlanır. Pətəkdəki canlı sayı fəsillərə görə dəyişir: qışda bir pətəkdə 10-14 min arı sağ qalırsa, yayda bal toplama mövsümündə bu rəqəm 100 minə çatır. İtən 1 milyon ailəni yay göstəricisi ilə hesabladıqda, təbiətdən silinən arıların sayı vahiməli rəqəmlərlə ifadə olunur.
Bioloq Aleksey Munkovun sözlərinə görə, kütləvi tələfat fərdi təsərrüfatlarda yox, məhz intensiv əkinçiliyin (aqrar sənayenin) inkişaf etdiyi Çernozyom, Volqaboyu və Krasnodar kimi nəhəng kənd təsərrüfatı bölgələrində baş verir.
Alimlər arı populyasiyasını bitirmə həddinə çatdıran əsas amilləri qruplaşdırıblar:
-
Ölümcül Kimyəvi Maddələr (Pestisidlər): Xüsusilə günəbaxan və raps sahələrinin zərərvericilərə qarşı aqressiv kimyəvi dərmanlanması arıların kütləvi zəhərlənməsinə və birbaşa pətəkdə ölməsinə səbəb olur.
-
"Təktonlu" Qidalanma (Monokultura): Fermerlərin kilometrlərlə uzanan sahələrdə yalnız bir növ bitki əkməsi arıların qida rasionunu daxili iflasa uğradır. Mövsüm boyu eyni çiçəyin tozu ilə qidalanan arıların immuniteti zəifləyir.
-
İqlim Dəyişikliyi (Anomaliyalar): Qəfil hava dəyişiklikləri təbiətin saatını pozur. Bitkilər erkən çiçək açır, lakin arılar hələ uçuşa hazır olmur, yaxud əksinə. Bu sinxronluğun pozulması arıların ac qalması ilə nəticələnir.
Çoxları elə düşünür ki, arıların azalması yalnız balın bahalaşmasına səbəb olacaq. Lakin baytarlıq və aqrar elm bəyan edir ki, fəsadlar zəncirvari reaksiya verəcək:
-
Otlaqların deqradasiyası: Arılar otlaqlardakı bitkiləri tozlandırmadıqda, yaşıl örtük seyrəlir və keyfiyyətsizləşir.
-
Yem qıtlığı: Kənd təsərrüfatı heyvanları üçün hazırlanan yemlərin qida dəyəri düşür.
-
Heyvan xəstəlikləri: Keyfiyyətsiz ot və yemlə qidalanan iribuynuzlu və xırdabuynuzlu heyvanlarda alimentar patologiyalar (həzm və maddələr mübadiləsi pozğunluqları) kəskin şəkildə baş qaldırır.
Alimlər bildirirlər ki, aqrar sektorda təcili olaraq ekoloji "yaşıl dəhlizlər" yaradılmasa və zəhərli pestisidlərin istifadəsinə qlobal qadağalar qoyulmasa, arıların yox olması bəşəriyyətin ərzaq təhlükəsizliyini birbaşa zərbə altına qoyacaq.
MONETAR.AZ
