Azərbaycan bazarlarında və supermarketlərində ilin bütün fəsillərində ən çox satılan meyvələrdən biri, şübhəsiz ki, banandır. Lakin hər kəsə məlumdur ki, ölkəmizdə satılan bananların demək olar ki, 100%-i xaricdən, xüsusilə minlərlə kilometr uzaqlıqda yerləşən Ekvadordan gətirilir. Uzun yol gələn bu meyvələrin xarab olmaması üçün hansı kimyəvi maddələrlə qorunması isə yerli alıcıları həmişə narahat edən suallardandır.
Şimal qonşumuz Rusiyadan (Soçidən) gələn son xəbər isə kənd təsərrüfatında texnoloji inqilabın artıq qapımızda olduğunu göstərir: Süni intellektin idarə etdiyi smart-istixanalarda ilk dəfə banan yetişdirilib və laboratoriya sınaqlarından tam uğurla keçib.
Novorossiysk laboratoriyasının rəsmi hesabatına görə, süni intellektli sistemlərin nəzarəti altında (suvarma, rütubət və temperatur rejiminin qüsursuz tənzimlənməsi ilə) ərsəyə gələn ilk bananlarda heç bir pestisid (kimyəvi dərman) qalığı və ya toksiki element tapılmayıb.
Bu, o deməkdir ki, texnologiya sayəsində tropik meyvələri təbii mühitindən kənarda da tam sağlam və ekoloji təmiz şəkildə böyütmək mümkündür.
Laboratoriya analizləri smart-istixana bananlarının tərkibində insan sağlamlığı, xüsusilə ürək-damar sistemi üçün çox vacib olan mineralların rekord həddə olduğunu göstərib. Lakin bu bananlar dad baxımından bizim mağazalardan aldığımız növlərdən bir qədər fərqlənir. Bananın 1 kiloqramında 3315 mq kalium və 261 mq maqnezium aşkar edilib. Bu meyvələr o qədər də şirin deyil. Saxaroza miqdarı 9,7% (xaricdən gələn bananlarda bu rəqəm 10,3%-ə çatır) təşkil edib. Ekspertlər bildirirlər ki, az şirin olması bu məhsulu pəhriz saxlayanlar və şəkərli diabetdən əziyyət çəkən şəxslər üçün ideal qidaya çevirir.
Bu xəbər Azərbaycanın aqrar sektoru və yerli investorlar üçün böyük bir siqnal olmalıdır. Ölkəmizdə hazırda süni intellekt dəstəkli olmasa da, müasir "ağıllı istixana" (smart greenhouse) sistemləri sürətlə yayılır. Xüsusilə pomidor ixracında böyük təcrübəmiz var.
Soçi təcrübəsi göstərir ki, oxşar iqlimə və resurslara malik olan Azərbaycanın cənub zonasında (Lənkəran, Astara, Masallı) süni intellekt texnologiyalarını tətbiq etməklə yerli banan, kivi, feyxoa və digər subtropik meyvələrin böyük istixana komplekslərini yaratmaq tamamilə realdır.
Yerli istehsal bizə nə verə bilər?
-
Ucuz qiymət: Uzaq ölkələrdən gələn baha logistika (nəqliyyat) xərcləri sıfıra enəcək, nəticədə daxili bazarda bananın qiyməti ucuzlaşacaq.
-
Sağlamlıq: Alıcılar kimyəvi qatqılarla yox, daxili bazara dərhal çıxarılan təzə və ekoloji təmiz meyvə yeyəcəklər.
-
İdxaldan asılılığın azalması: Milyonlarla dollar vəsait ölkədən kənara çıxmayacaq, yerli iqtisadiyyatda qalacaq.
Süni intellekt artıq kənd təsərrüfatını tamamilə dəyişir. Azərbaycanın aqrar sektoru da ənənəvi üsullardan qopub bu cür smart layihələrə investisiya qoyarsa, yaxın gələcəkdə mağazalarımızda "Azərbaycan istehsalı" olan bananları görməyimiz heç də xəyal olmayacaq.
MONETAR.AZ
