Geosiyasi risklər, tədarük zəncirlərində məhdudiyyətlər və elektrikləşmə ilə müdafiə sənayesindən artan tələb mis (copper) bazarına yanaşmanı dəyişdirir. İndi həm hökumətlər, həm də investorlar bu metala strateji resurs kimi baxmağa başlayır.
S&P Global-in 2026-cı ilin yanvar hesabatına görə, dünya üzrə mis tələbi 2040-cı ilə qədər 42 milyon metrik tona çatacaq. Bu, hazırkı səviyyədən təxminən 50% daha yüksəkdir. Eyni zamanda, mədən sənayesində artan problemlər səbəbilə gələcək illərdə təklifin zəifləməsi gözlənilir.
ABŞ 2025-ci ilin fevralında misin milli təhlükəsizlik üçün kritik material olduğunu elan edib və xarici mənbələrdən asılılıq risklərinə diqqət çəkib.
Təchizat bazası isə yüksək dərəcədə cəmləşib: dünya hasilatının təxminən üçdə ikisini cəmi 6 ölkə təmin edir, emal (əridilmə) güclərinin isə təxminən 40%-i China-ın nəzarətindədir.
Eyni zamanda, Çin may 2026-dan etibarən kükürd turşusu ixracını məhdudlaşdıracağını açıqlayıb. Bu qərar Çili mis istehsalının təxminən 1%-nə təsir göstərə bilər.
Yaxın Şərqdə davam edən qeyri-sabitlik də sənaye metallarının tədarük zəncirini daha da gərginləşdirir. Enerji və logistika riskləri elektrik şəbəkələrinin genişlənməsi və sənaye elektrifikasiyası üçün vacib olan metal axınlarını çətinləşdirir.
Fil Ehre bildirib ki, vəziyyət artıq adi əmtəə dövrünü keçib və strateji risk səviyyəsinə çatıb.
Onun sözlərinə görə, mis artıq təkcə kommersiya məhsulu deyil. Enerji sistemləri, rabitə, nəqliyyat və müdafiə infrastrukturu üçün əsas elementdir. Tələbin təxminən 75%-i elektrik istifadəsi ilə bağlıdır, buna görə təklif azaldıqda təsirlər dərhal iqtisadi və təhlükəsizlik sahələrində hiss olunur.
Hazırda COMEX, London Metal Birjası və Şanxay bazarlarında qiymətlərin yüksəlməsi qlobal təzyiqi göstərir. ABŞ bazarında isə misə əlavə qiymət (premium) formalaşıb.
Eyni zamanda, dizel yanacağının qiyməti və əlçatanlığı da mədənçilik üçün kritik faktor olaraq qalır. Avadanlıq, nəqliyyat və logistika dizeldən asılıdır və onun bahalaşması hasilat xərclərini sürətlə artırır.
Bütün bu amillər birlikdə mis bazarını sadə əmtəə dövründən çıxararaq enerji təhlükəsizliyi və milli təhlükəsizlik səviyyəsinə yaxınlaşdırır.
MONETAR.AZ
