Noyabrın 17-si ilə bağlı iddialar nə dərəcədə realdır?

Noyabrın 17-si ilə bağlı iddialar

 Sosial şəbəkələrdə noyabrın 17-də dünya banklarının kiberhücuma məruz qalacağı, bank hesablarındakı vəsaitlərin sıfırlanacağı və internetin üç ay müddətinə kəsiləcəyi barədə iddialar yayılıb. Lakin bu ssenariləri təsdiqləyən hər hansı konkret texniki sübut və ya rəsmi xəbərdarlıq mövcud deyil.

Monetar.az xəbər verir ki, yayılan məlumatlar texnoloji fəlakət və qlobal maliyyə sisteminin çöküşü ilə bağlı keçmişdə də səsləndirilən, lakin reallaşmayan proqnozları xatırladır.

Buna bənzər narahatlıqlardan biri 2000-ci ilə keçid ərəfəsində yaranmışdı. Həmin dövrdə kompüter proqramlarının ili iki rəqəmlə göstərməsi səbəbindən 2000-ci ilin 1900 kimi qəbul edilə biləcəyi ehtimal edilirdi. Bu problemin bank sistemlərini, bankomatları və digər texnoloji infrastrukturu sıradan çıxaracağı, hətta hesab məlumatlarının itirilməsinə səbəb olacağı barədə ciddi narahatlıqlar vardı. Nəticədə banklar və dövlət qurumları sistemlərini yenilədi, genişmiqyaslı hazırlıq işləri apardı və 2000-ci ilin əvvəlində gözlənilən qlobal maliyyə böhranı baş vermədi.

Oxşar hadisə 2012-ci ildə də yaşanmışdı. Maya təqviminin müəyyən dövrünün başa çatması dünyanın sonu ilə bağlı proqnozlara səbəb olmuş, sosial şəbəkələrdə və mediada müxtəlif fəlakət ssenariləri yayılmışdı. Lakin həmin ilin dekabrın 21-də proqnozlaşdırılan qlobal fəlakət baş vermədi.

Bununla belə, bank sistemlərinə qarşı kiberhücumlar tamamilə uydurma təhlükə deyil. Məsələn, 2016-cı ilin fevralında Banqladeş Mərkəzi Bankının sisteminə müdaxilə edən hakerlər SWIFT beynəlxalq ödəniş şəbəkəsi üzərindən təxminən 1 milyard dolların köçürülməsinə dair saxta sorğular göndərmişdilər. Əməliyyatların böyük hissəsi bloklansa da, 81 milyon dolların oğurlanmasına nail olunmuşdu. Bu hadisə kiberhücumların real maliyyə itkilərinə səbəb ola biləcəyini göstərsə də, qlobal bank sisteminin eyni vaxtda sıradan çıxması ilə müqayisə edilə bilməz.

Beləliklə, tarixi təcrübə göstərir ki, texnoloji risklər və real kiberhücumlar mövcud olsa da, onların ətrafında yayılan ən genişmiqyaslı fəlakət ssenariləri heç də həmişə reallığı əks etdirmir. 2000-ci il problemi zamanı bank sisteminin qorunması üçün görülən qabaqlayıcı tədbirlər və 2016-cı ildəki hücumun ayrı-ayrı maliyyə qurumları ilə məhdudlaşması da bu fərqi ortaya qoyur. Noyabrın 17-si ilə bağlı iddialar isə hazırda konkret faktlarla əsaslandırılmadığından, onları real təhlükə kimi təqdim etmək üçün ciddi əsas yoxdur.