Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (BEA) may hesabatı qlobal enerji bazarı üçün həyəcan təbili çalır. Aprel ayında bazarda neft artıqlığı (profisit) gözləyən analitiklər, Yaxın Şərqdə davam edən hərbi əməliyyatların logistik və istehsal fəsadları səbəbindən proqnozlarını kəskin şəkildə dəyişiblər. Yeni dəyərləndirməyə görə, 2026-cı ildə dünya bazarında gündəlik 1,8 milyon barel həcmində neft çatışmazlığı yaranacaq. Müqayisə üçün qeyd edək ki, cəmi bir ay əvvəl agentlik gündəlik 410 min barel profisit proqnozlaşdırırdı.
Bazardakı bu kəskin dəyişikliyin kökündə Fars körfəzi ölkələrindən tədarükün iflic olması dayanır. Hörmüz boğazından tanker keçidlərinə qoyulan məhdudiyyətlər neftin qlobal bazarlara çıxışını əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdırıb.
-
Hasilatın azalması: Fars körfəzi ölkələrinin (Qətər daxil olmaqla) aprel hasilatı münaqişədən əvvəlki dövrlə müqayisədə 14,4 milyon barel azalıb.
-
OPEC-in antirekordu: Kartelin ümumi hasilatı gündəlik 20,18 milyon barelə düşərək son 35 ilin minimumuna enib.
-
Gəmiçiliyin bərpası: BEA gəmiçiliyin yalnız ilin üçüncü rübündən etibarən tədricən bərpa olunacağını ehtimal edir, lakin bu baş versə belə, logistik zəncirlərin bərpası xeyli vaxt aparacaq.
Təklif qıtlığı və geosiyasi risklər neftin qiymətini yüksək həddə saxlayır. Aprel ayında Brent markalı neftin qiyməti 100 dolları ötüb. Maraqlıdır ki, bu vəziyyət Rusiyanın enerji gəlirlərinə müsbət təsir göstərib. Rusiyanın neft ixracından əldə etdiyi aylıq gəlir illik müqayisədə 6,3 milyard dollar artaraq 19,2 milyard dollara çatıb. Rusiyanın "Urals" nefti bir ayda təxminən 21 dollar bahalaşaraq barel üçün 96,42 dollara yüksəlib. Brent ilə "Urals" arasındakı qiymət fərqi (diskont) isə 28 dollardan 24 dollara qədər daralıb.
Yüksək qiymətlər artıq istehlakçı davranışına da təsir etməyə başlayıb. BEA, 2026-cı ildə qlobal neft istehlakının əvvəlki proqnozlarla müqayisədə gündəlik 420 min barel azalacağını gözləyir. Qiymətlərin bahalığı həm inkişaf etmiş, həm də inkişaf etməkdə olan ölkələrdə işgüzar aktivliyi zəiflədir.
Bazar üçün ən böyük risk amili isə ehtiyatların sürətlə əriməsidir. Mart-aprel aylarında dünya üzrə neft ehtiyatları 246 milyon barel azalıb. Agentlik xəbərdarlıq edir ki, əgər strateji ehtiyatların bu templə azalması davam edərsə, ilin ikinci yarısında qiymətlərin yeni bir sıçrayışla rekord hədlərə çatması qaçılmaz ola bilər.
MONETAR.AZ
