Qlobal bazarlarda qızılın 5000 dolları, gümüşün isə 100 dolları keçərərk tarixi rekordlar qırması təkcə beynəlxalq maliyyə sistemində deyil, milli iqtisadiyyatlarda da ciddi təsirlər yaradır. Bu proseslər Azərbaycanın yerli bazarında həm iqtisadi, həm də psixoloji baxımdan yeni reallıqlar formalaşdırır. Qiymətli metallar bazarında müşahidə olunan bu yüksəliş ölkə iqtisadiyyatı üçün həm fürsətlər, həm də müəyyən risklər yaradır.
Manatın məzənnəsi və “zəif dollar” paradoksu
Qlobal miqyasda ABŞ dollarının zəifləməsi adətən inkişaf etməkdə olan ölkələrin milli valyutalarının möhkəmlənməsi ilə müşayiət olunur. Lakin Azərbaycan manatı dollara sabit məzənnə rejimi ilə bağlı olduğu üçün bu prosesin təsiri fərqli xarakter daşıyır.
Dolların avro, türk lirəsi və Çin yuanı qarşısında dəyər itirməsi həmin valyutalarla idxal olunan məhsulların – xüsusilə geyim, məişət texnikası və elektronika mallarının manat ifadəsində nisbətən ucuzlaşmasına şərait yarada bilər. Bununla yanaşı, manatın beynəlxalq alıcılıq qabiliyyəti dollarla paralel hərəkət etsə də, daxili bazarda məzənnə sabitliyi qorunur.
Zinət əşyaları bazarı və toy mövsümü
Azərbaycanda qızıl yalnız investisiya aləti deyil, eyni zamanda sosial və mədəni dəyərə malikdir. Qlobal qiymət artımı yerli zərgərlik bazarına da birbaşa təsir göstərir.Qızılın dünya bazarında sürətlə bahalaşması fonunda yerli zərgərlik mağazalarında qram qiymətlərinin artması qaçılmazdır. Bu isə xüsusilə toy mövsümündə ailələrin xərclərinə ciddi təsir göstərə bilər. Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, mövcud vəziyyət gümüş məmulatlarına və daha yüngül çəkili qızıl zinət əşyalarına tələbi artıra bilər.
İnvestisiya davranışlarında dəyişiklik
Ənənəvi olaraq Azərbaycan əhalisi yığımlarını əsasən dollar formasında saxlayır. Lakin dolların qlobal etibarının zəifləməsi və qızılın rekord həddə çatması yerli investorların davranışlarında dəyişiklik yarada bilər. Analitiklərin fikrincə, əhali nağd dollar ehtiyatlarını qızıl sikkələrə və külçələrə yönəltməyə başlaya bilər. Eyni zamanda, qızıl və gümüşdən əldə olunan gəlirlərin daşınmaz əmlak bazarına axını mənzil qiymətlərinə əlavə təzyiq yarada bilər.
Dövlət gəlirləri və qızıl hasilatı
Azərbaycanın qızıl hasil edən ölkə olması mövcud qiymət artımını strateji üstünlüyə çevirir. “AzerGold” QSC vasitəsilə hasil olunan qızılın yüksək qiymətlərlə satılması ölkəyə daxil olan valyuta axınını artırır və qeyri-neft sektorundan əldə edilən gəlirlərin artmasına şərait yaradır. Bununla yanaşı, Azərbaycan Mərkəzi Bankının və Dövlət Neft Fondunun investisiya portfellərində qızılın payının artması ölkənin ümumi maliyyə dayanıqlığını və ehtiyatlarını gücləndirən əsas amillərdən biri kimi qiymətləndirilir.
Bir sözlə, qızıl və gümüşün qlobal bazarlarda sürətli bahalaşması Azərbaycan üçün həm yeni imkanlar, həm də müəyyən çağırışlar yaradır. Bir tərəfdən ixrac və büdcə gəlirlərinin artması müsbət tendensiya kimi qiymətləndirilir, digər tərəfdən isə zinət əşyalarının bahalaşması və inflyasiya gözləntiləri sosial təsirləri gücləndirir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, bazarda “gecikmək qorxusu”nun formalaşmasına baxmayaraq qızıl üzrə 5500 dollar səviyyəsinə dair proqnozlar qiymət artımının hələ tam başa çatmadığını göstərir.
MONETAR.AZ
