Milli Məclis tərəfindən qəbul edilən son dəyişikliklər Azərbaycanda dövlət maliyyəsinə nəzarət mexanizmini keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçirir. Aprelin 21-də üçüncü oxunuşda təsdiqlənən qanunvericilik yenilikləri ilə artıq nəzarət yalnız dövlət büdcəsi ilə məhdudlaşmır, dövlətə məxsus şirkətlərin və onların törəmə qurumlarının maliyyə fəaliyyəti də birbaşa hüquqi məsuliyyət predmetinə çevrilir.
Dəyişikliklər İnzibati Xətalar Məcəlləsi və digər normativ aktlara tətbiq edilərək “dövlət vəsaiti” anlayışını genişləndirir. Yeni yanaşmaya görə, dövlətin pay sahibi olduğu hüquqi şəxslərin vəsaitləri də artıq eyni səviyyədə qorunan maliyyə resursu hesab olunur.
51 % qaydası: kimlər nəzarət altına düşür?
Qanunvericiliyə əsasən, səhmlərinin azı 51 faizi birbaşa və ya dolayı şəkildə dövlətə məxsus olan bütün kommersiya qurumları yeni qaydaların əhatə dairəsinə daxil edilir. Bu çərçivəyə həmçinin dövlətin yaratdığı publik hüquqi şəxslər və qeyri-kommersiya qurumları da daxildir. Ən mühüm yeniliklərdən biri isə törəmə şirkətlərin də bu zəncirə daxil edilməsidir. Beləliklə, dövlət şirkətinin təsis etdiyi digər qurumlar da eyni məsuliyyət daşıyacaq.
“100% cərimə” prinsipi tətbiq olunur
Yeni qanunvericiliyin əsas fərqləndirici cəhəti cərimə mexanizminin dəyişməsidir. Əvvəlki sabit məbləğli cərimələrdən fərqli olaraq, artıq maliyyə pozuntularına görə cərimə birbaşa zərərin məbləği ilə əlaqələndirilir.
Yeni qaydaya görə:
-
Təyinatından kənara çıxarılan vəsaitin 100 faizi həcmində cərimə tətbiq ediləcək
-
Beləliklə, pozuntunun miqyası ilə cəzanın ağırlığı tam uyğunlaşdırılır
Bu yanaşma həm preventiv, həm də iqtisadi baxımdan daha təsirli mexanizm kimi qiymətləndirilir.
Azadlığın məhdudlaşdırılması da gündəmdə
Külli miqdarda vəsaitlə bağlı pozuntular üçün yalnız maliyyə sanksiyası ilə kifayətlənilmir. Qanuna əsasən, bu hallarda 3 ilədək azadlığın məhdudlaşdırılması cəzası da tətbiq oluna bilər. Bu, maliyyə intizamını pozan şəxslər üçün ciddi hüquqi məsuliyyət çərçivəsi yaradır.
Ziyanın ödənilməsi məsuliyyətdən azad edə bilər
Qanunvericilikdə təşviqedici mexanizm də nəzərdə tutulub. Əgər şəxs:
-
pozuntunu ilk dəfə törədibsə
-
vurduğu ziyanı tam şəkildə geri qaytarıbsa
o, cinayət məsuliyyətindən azad edilə bilər. Bu yanaşma dövlət üçün əsas prioritetin vəsaitin geri qaytarılması olduğunu göstərir.
İnzibati xətalarda vahid yanaşma
İnzibati pozuntular üzrə də cərimə mexanizmi sadələşdirilib. Artıq kiçik və orta həcmli maliyyə pozuntularında da eyni - 100% prinsipinə əsaslanan cərimə tətbiq ediləcək. Bu dəyişiklik müxtəlif maddələr arasında uyğunsuzluğu aradan qaldıraraq daha vahid və şəffaf sistem formalaşdırır. Qəbul edilən dəyişikliklər dövlət maliyyəsinə nəzarətdə “güzgü effekti” yaradır, yəni dövlət vəsaitlərinin hərəkəti istər büdcə təşkilatlarında, istərsə də dövlətə məxsus şirkətlərdə eyni səviyyədə izlənəcək. Bu isə həm şəffaflığın artmasına, həm də maliyyə intizamının güclənməsinə xidmət edir.
MONETAR.AZ
