Son illərdə ABŞ enerji bazarında tarixi dəyişiklik edərək uzunmüddətli idxal asılılığından çıxıb və xalis neft ixracatçısına çevrilib. Energy Information Administration məlumatlarına əsaslanan təhlillər göstərir ki, bu dönüş qlobal enerji bazarına ciddi təsir edib.
ABŞ ilk dəfə 2020-ci ildə neft ixracını idxalı üstələyərək xalis ixracatçı statusu qazanıb. Bu, ən azı 1949-cu ildən bəri ilk belə hal kimi qeyd olunur. 2025-ci ildə isə bu fərq daha da artaraq gündəlik 2.8 milyon barel səviyyəsinə çatıb.
Uzun illər ərzində ABŞ dünyada ən böyük neft idxalçılarından biri olub. Xüsusilə:
- 2005-ci ildə idxal gündəlik 15 milyon barelə yaxın zirvəyə çatıb
- Yüksək enerji tələbatı və avtomobildən asılı həyat tərzi bu asılılığı artırıb
- Əsas tədarükçülər arasında Kanada, Səudiyyə Ərəbistanı və Venesuela olub
1970-ci illərdə baş verən enerji böhranı və xüsusilə Səudiyyə Ərəbistanı kimi ölkələrin tətbiq etdiyi embarqo ABŞ-ın enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı siyasətini dəyişməyə məcbur edib.
2000-ci illərin sonu və 2010-cu illərin əvvəllərində baş verən “şist neft inqilabı” vəziyyəti kökündən dəyişdi:
- Yeni yataqların kəşfi (məsələn, Şimali Dakota kimi ştatlarda)
- Texnologiyanın inkişafı ilə hasilatın artması
- 2015-ci ildə neft ixracına qoyulan qadağanın aradan qaldırılması
Bu amillər ABŞ-ın qlobal bazarda əsas oyunçuya çevrilməsinə şərait yaratdı.
Bu gün ABŞ:
- Dünyanın ən böyük neft istehsalçılarından biridir
- Rusiya və Səudiyyə Ərəbistanı kimi ənənəvi enerji nəhəngləri ilə rəqabət aparır
- Qlobal enerji axınlarını yenidən formalaşdırır
Neft və qaz sektoru xüsusilə Texas, Nyu-Meksiko və Şimali Dakota kimi regionların iqtisadiyyatında əsas rol oynayır. ABŞ-ın idxalçıdan ixracatçıya çevrilməsi enerji tarixində mühüm dönüş nöqtəsidir. Bu dəyişiklik təkcə ölkənin enerji müstəqilliyini gücləndirməyib, həm də qlobal neft bazarında güc balansını yenidən müəyyənləşdirib.
MONETAR.AZ
