Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) açıqladığı son “Dayanıqlı maliyyə hesabatı” ölkənin avtomobil bazarında və maliyyə sektorunda ekoloji yönümlü dəyişikliklərin artıq nəzəri mərhələdən çıxaraq real iqtisadi davranışa çevrildiyini göstərir. Rəqəmlər xüsusilə hibrid və elektrik avtomobillərinə yönələn kreditləşmənin artdığını, bank portfellərində isə “yaşıl” aktivlərin payının sürətlə yüksəldiyini ortaya qoyur.
Hesabata əsasən, ötən il banklar tərəfindən elektrik və hibrid avtomobillərin alınması üçün 75 milyon manat həcmində kredit ayrılıb. Bu, maliyyə sektorunun avtomobil bazarında ekoloji transformasiyanı dəstəkləyən əsas mexanizmlərdən birinə çevrildiyini göstərir. Nəticədə bankların ümumi avtomobil kreditləri portfelində “yaşıl” nəqliyyat vasitələrinin payı 71%-ə yüksəlib, kreditləşdirilən avtomobillərin sayında isə bu göstərici 61% təşkil edir. Bu rəqəmlər bankların kredit siyasətində artıq struktur dəyişikliklərin baş verdiyini və ekoloji avtomobillərin əsas prioritet istiqamətə çevrildiyini təsdiqləyir.
Bazar strukturunda isə hibrid avtomobillər açıq şəkildə dominant mövqe tutur. İdxal göstəricilərinə əsasən hibrid avtomobillərin payı 60% təşkil edir, elektrik avtomobillərin (EV) payı isə cəmi 2% səviyyəsində qalır. Hibrid avtomobillərdə illik artım +31 faiz bəndi olduğu halda, elektrik avtomobillərdə −1 faiz bəndi azalma qeydə alınıb. Bu fərq əsasən elektrik doldurma infrastrukturunun hələ tam formalaşmaması və hibrid modellərin həm qiymət, həm də praktiklik baxımından daha əlçatan olması ilə izah edilir.
Transformasiya yalnız fərdi nəqliyyatla məhdudlaşmır. Dövlət səviyyəsində elektrik avtobuslarının yerli istehsalı istiqamətində yeni layihələr həyata keçirilir ki, bu da ictimai nəqliyyatda emissiyaların azaldılması və idxaldan asılılığın zəiflədilməsi məqsədi daşıyır.
Ümumi mənzərə göstərir ki, Azərbaycan avtomobil bazarı sürətlə hibrid texnologiyalara keçid mərhələsindədir. Bank sektorunun 71%-lik “yaşıl kredit” payı maliyyə sisteminin bu transformasiyanı dəstəklədiyini göstərsə də, elektrik avtomobillərin 2%-lik zəif payı keçidin hələ ilkin mərhələdə olduğunu ortaya qoyur. Bu vəziyyət maliyyə sektorunun hazır, lakin bazar strukturunun tam elektrikləşməyə hələ adaptasiya olunmadığını göstərir.
Elektrik avtomobillərin payının artması üçün kredit faizlərinin azaldılması, vergi və gömrük güzəştlərinin genişləndirilməsi, şəhər daxilində parkinq və hərəkət üstünlüklərinin verilməsi, batareya və servis infrastrukturunun gücləndirilməsi, həmçinin korporativ donanmalara xüsusi stimulların tətbiqi kimi addımlar mühüm rol oynaya bilər. Nəticə etibarilə, Azərbaycan avtomobil bazarında əsas dönüş nöqtəsi hələ qarşıdadır və bu prosesin sürəti infrastruktur və iqtisadi stimulların sinxron inkişafından asılı olacaq.
MONETAR.AZ
