Süni intellektə (AI) investisiyalar 2026-cı ilə qədər qlobal iqtisadi artımın əsas sütunlarından biri olaraq qalacaq. Bank of America Global Research tərəfindən hazırlanan “AI Matters” adlı yeni makroiqtisadi hesabatda qeyd olunur ki, AI ilə bağlı kapital xərcləri bu il ABŞ ÜDM artımına təxminən 0,4 faiz bəndi əlavə edə bilər.
Bununla belə, analitiklər hesab edir ki, 2027-ci ildə bu təsir zəifləyə bilər. Çünki “hipermiqyaslı şirkətlərin” (hyperscalers) hazırkı investisiya planları qısamüddətli optimist proqnozlar üçün əlavə risklər yaradır. AI investisiya dalğası yalnız ABŞ daxilində deyil. Tayvan, Meksika və Koreya kimi ölkələr də bu kapital axınlarından əsas faydalananlara çevrilir.
Qlobal tədarük zəncirinin qalibləri
Amerika Birləşmiş Ştatları və Çin hazırda AI sahəsində dominantlıq uğrunda kəskin rəqabət aparır. Vaşinqton qabaqcıl modellərin yaradılmasında liderlik edir, Pekin isə dövlət dəstəyi, istehsalın miqyaslandırılması və resurslara nəzarət vasitəsilə üstünlük qazanmağa çalışır.
ABŞ modeli özəl sektorun dinamikliyi və elmi tədqiqatların gücü ilə seçilir. Çin isə daha ucuz enerji resursları və avadanlıq istehsalı üçün vacib olan strateji minerallar üzərində mərkəzləşdirilmiş nəzarət hesabına irəliləyir.
Analitiklər Tayvan üçün 2026-cı ildə 8% ÜDM artımı proqnozunu qoruyur və bunu AI sektorunun genişlənməsi ilə əlaqələndirirlər. Geosiyasi risklərə baxmayaraq, yüksək texnologiyalı yarımkeçiricilərə və infrastruktur komponentlərinə tələbat sabit qalır.
Eyni zamanda Meksika və Cənubi Koreya da AI avadanlıqları üzrə qlobal tədarük zəncirinə daha dərindən inteqrasiya etdikcə struktur üstünlüklər əldə edirlər. Bu proses AI-nin təsirinin artıq yalnız Silikon Vadisi ilə məhdudlaşmadığını, qlobal iqtisadi artımın geniş yayılmış mühərrikinə çevrildiyini göstərir.
Növbəti mərhələ: məhsuldarlıq sıçrayışı
İnvestisiyaların ilkin mərhələsindən sonra diqqət artıq məhsuldarlıqda “sıçrayış effekti”nin yaranıb-yaranmayacağına yönəlir. Analitiklər izləyir ki, AI sadəcə tədrici inkişaf gətirəcək, yoxsa əmək bazarını köklü şəkildə dəyişəcək.
Hazırkı artım əsasən infrastruktur və avadanlıq xərcləri ilə təmin olunur. Lakin dövrün ikinci mərhələsi ölkələrin AI alətlərini öz işçi qüvvəsinə nə dərəcədə effektiv inteqrasiya edə bilməsindən asılı olacaq.
Hesabat göstərir ki, bəzi sahələrdə iş yerlərinin sıxışdırılması riski olsa da, ümumi tendensiya daha çox “bacarıq çatışmazlığı” probleminin ön plana çıxacağını göstərir. Bu faktor 2020-ci illərin sonlarında ölkələrin rəqabət qabiliyyətini müəyyən edəcək.
İnvestisiya dalğası hələ zirvəyə çatmayıb
Mövcud tendensiyalar göstərir ki, AI investisiya dövrü hələ pik nöqtəsinə çatmayıb. Kapital axınları məlumat mərkəzlərinə və xüsusi silikon çiplərə yönəlməkdə davam edir. Bu tələbi qarşılamaq qabiliyyəti qlobal iqtisadi artımın əsas müəyyənedicilərindən biri olacaq.
İnvestorlar isə diqqəti AI ekosistemində “əsas halqa” rolunu qoruyub saxlaya bilən aparıcı iqtisadiyyatlara yönəltməkdə davam edirlər.
MONETAR.AZ
