Dünya iqtisadiyyatı "Süni İntellekt (Sİ) erası"na qədəm qoyur. 2026-cı ildə qlobal Sİ xərclərinin $2.5 trilyona çatacağı gözlənilir. Bəs büdcəsi trilyonlarla ölçülən bu yarışda resursları məhdud olan ölkələr, o cümlədən Azərbaycan öz yerini necə tapmalıdır?
Qlobal texnologiya bazarında Sİ artıq sadəcə bir köməkçi vasitə deyil, hərbi və iqtisadi üstünlüyün əsas faktoruna çevrilib. Son dövrlərdə Yaxın Şərqdə (İran ətrafında) baş verən hərbi münaqişələr göstərdi ki, Sİ artıq hədəflərin müəyyən edilməsində insan faktorunu əvəzləyir. Ekspertlərin məlumatına görə, son əməliyyatlarda ilk 1000 hədəfin hamısı məhz alqoritmlər tərəfindən hesablanıb.
"Qatarın ardınca qaçmaq, yoxsa aeroporta getmək?"
Mütəxəssislərin fikrincə, ABŞ və Çin kimi nəhənglərin Sİ sahəsinə cəmi bir ildə $1 trilyon yatırmağa hazırlaşdığı bir vaxtda, digər ölkələrin eyni maliyyə yarışı aparması qeyri-mümkündür. Bu kontekst Azərbaycan üçün də aktualdır. Yerli ekspertlər hesab edir ki, Azərbaycan "asimmetrik cavab" yolunu seçməlidir:
-
Kadr potensialı: Böyük server mərkəzləri qurmaq əvəzinə, yüksək ixtisaslı mütəxəssis bazasının yaradılması;
-
Suveren Sİ: Xarici modellərdən (ChatGPT, Gemini və s.) asılılığı azaltmaq üçün Azərbaycan dili və milli maraqlar üzərində qurulmuş lokal Sİ həllərinin inkişafı;
-
Kiber-təhlükəsizlik: "Dipfeyk" və Sİ manipulyasiyalarına qarşı milli müdafiə sistemlərinin qurulması.
Süni İntellekt "Köpüyü" və Milli Tənzimləmə
Qeyd olunan digər mühüm məqam Sİ bazarındakı "şişirdilmiş" investisiyalardır. Bir çox şirkətlərin bir-birinə xidmət sataraq yaratdığı bu "köpük" yaxın illərdə partlaya bilər. Bu səbəbdən Azərbaycanın Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi kimi qurumların bu sahədə qanunvericilik bazasını təkmilləşdirməsi kritik əhəmiyyət kəsb edir.
"Çemodan" texnologiyası: Kiçik ölkələr üçün şans?
Rusiyalı alimlərin təklif etdiyi "superkompüteri çemodana yerləşdirmək" ideyası (krio-sistemlər vasitəsilə yarımkeçiricisiz hesablamalar) əslində Azərbaycan kimi innovasiyaya meylli ölkələr üçün bir mesajdır: Gələcək böyük binalarda deyil, unikal və kompakt texnologiyalardadır. Azərbaycanın son illərdə hərbi texnologiyalar və rəqəmsal idarəetmədə atdığı addımlar göstərir ki, trilyonlarla dollarımız olmasa da, düzgün strateji hədəflərlə bu "texnoloji aeroport"da yerimizi tuta bilərik. Lakin senatorların da xəbərdarlıq etdiyi kimi: "Oturub gözləmək getdikcə daha təhlükəli olur".
MONETAR.AZ
