Nüfuzlu Oxford Economics konsaltinq şirkətinin dərc etdiyi son qlobal hesabat iqlim dəyişikliyinin iqtisadiyyatlara birbaşa fiziki təsirlərini rəqəmlərlə ortaya qoyub. İqtisadçılar Robert Marks və Ronan Hegarti (Ronan Hegarty) tərəfindən hazırlanan araşdırmaya əsasən, ekstremal hava şəraitinin yaratdığı qlobal ərzaq böhranı Avrozona ölkələrində qiymətləri "Böyük Yeddilik" (G7) daxilindəki digər inkişaf etmiş dövlətlərə nisbətən daha kəskin şəkildə yüksəldəcək.
Tədqiqatçılar iqlim hadisələri səbəbindən yarana biləcək "ciddi" ərzaq qiyməti şokunun Avropa iqtisadiyyatına göstərəcəyi təsir mənzərəsini belə proqnozlaşdırırlar:
-
Ərzaq inflyasiyası: Avrozona ölkələrində qida məhsullarının qiyməti illik əlavə 1,6 faiz bəndi yüksələ bilər.
-
Ümumi (Headline) inflyasiya: Ərzaq səbətindəki bu artım ölkələrin ümumi inflyasiya göstəricisini birbaşa 0,6 faiz bəndi artıracaq.
-
Bərpa müddəti: Araşdırma göstərir ki, kənd təsərrüfatı xammalının qlobal qiymətlərinin belə bir böhrandan əvvəlki normal tendensiyasına qayıtması orta hesabla 2,5 il vaxt aparır.
Hesabatda qeyd olunur ki, Avropa ölkələri qlobal kənd təsərrüfatı bazarlarından və idxal zəncirlərindən digər iri iqtisadiyyatlara nisbətən daha çox asılıdır. İqlim dəyişikliyi (daşqınlar, quraqlıq, anomal istilər) və təbii resursların (torpaq keyfiyyətinin və su ehtiyatlarının) azalması artıq lokal qiymət partlayışlarına səbəb olub. Müəlliflər 2022-ci ildən bəri misli görünməmiş hava hadisələri ilə birbaşa bağlı olan ən azı 14 regional qiymət sıçrayışı qeydə alıblar.
Mövcud vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirən digər faktor isə Yaxın Şərqdə davam edən münaqişələr fonunda enerji daşıyıcılarının (yanacaq və gübrə) bahalaşmasıdır. Avropa sənayesi və kənd təsərrüfatı eyni vaxtda həm iqlim şoku, həm də yüksək istehsalat xərcləri ilə sıxışdırılır.
Avropa Mərkəzi Bankı (ECB) və digər tənzimləyicilər artıq iqlim risklərini rəsmi iqtisadi stress-testlərə daxil etməyə başlayıblar. Bu şokların ən təhlükəli tərəfi odur ki, mərkəzi bankların klassik aləti olan faiz dərəcələrini artırmaq siyasəti hava şəraiti və məhsul çatışmazlığından qaynaqlanan inflyasiyanı birbaşa dayandıra bilmir. Bu isə risklərin idarə edilməsində tamamilə yeni və daha mürəkkəb iqtisadi yanaşmalar tələb edir.
MONETAR.AZ
