Qlobal kənd təsərrüfatı bazarlarında qiymətlər sürətlə yüksəlir. Bitki yağları və taxıl məhsulları üzrə kotirovkalar kəskin artıb. Bloomberg xəbər verir ki, palma və soya yağı bahalaşıb, buğda qiymətləri isə son iki ilin maksimumuna yaxınlaşıb.
Bazarlarda yaranan panikanın əsas səbəbi Yaxın Şərqdə hərbi münaqişənin eskalasiyasıdır. Döyüş əməliyyatları enerji və gübrə qiymətlərini artıraraq qlobal miqyasda ərzaq çatışmazlığı riski yaradıb.
Xam neft tədarükündə yaranan problemlər kənd təsərrüfatı məhsullarından istehsal olunan bioyanacağa marağı artırır. Bu isə bitki yağlarına və qarğıdalıya tələbatı stimullaşdırır.
Strait of Hormuz boğazının faktiki bağlanması da bazarlara ciddi təsir göstərib. Bu marşrut gübrə ticarəti üçün əsas logistika yollarından biri hesab olunur. Nəticədə bitkilər üçün qida maddələrinin qiyməti kəskin bahalaşıb və dünya üzrə fermerlər əkin mövsümü ərəfəsində ehtiyat toplamağa çalışırlar.
Müharibə şəraitində ərzaq təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqlar bir çox ölkəni əsas ərzaq məhsullarını, xüsusilə də buğdanı, aktiv şəkildə almağa sövq edə bilər.
Bu fonunda palma yağı qiymətləri 10% artıb. Bu, 2022-ci ildən bəri ən böyük gündaxili artım hesab olunur. Həmin dövrdə Indonesia müvəqqəti olaraq palma yağı ixracını dayandırmışdı.
Chicago birjasında palma yağının əsas alternativi sayılan soya yağı fyuçersləri 5% yüksəlib. Qiymətlər artıq 11 gün ardıcıl artır ki, bu da 2008-ci ildən bəri ən uzun yüksəliş seriyasıdır.
Buğda fyuçersləri isə ötən cümə günü 2024-cü ildən bəri ən böyük sıçrayışdan sonra 3%-dən çox artıb. Qarğıdalı qiymətləri 2%-dən çox yüksəlib, soya paxlası da bahalaşıb.
Futures International broker şirkətinin analitiki Joe Davis bildirib ki, hazırda taxıl və yağlı bitkilər bazarı demək olar ki, tam şəkildə enerji qiymətlərinin dinamikasını izləyir. Onun sözlərinə görə, Iran ətrafında müharibənin hər hansı eskalasiyası kənd təsərrüfatı məhsullarının qiymətlərini daha da yüksəldə bilər.
Panika Asiya bazarlarına da yayılıb. Dalian Commodity Exchange birjasında soya şrotu üzrə ən aktiv fyuçerslər 6% artaraq tonuna 3066 yuan səviyyəsinə çatıb. Palma və raps yağı, eləcə də şrot qiymətləri də gündəlik maksimum artım limitinə qədər yüksəlib.
Dəvis hesab edir ki, fermerlərin əksəriyyəti artıq 2026-cı il üçün qiymətləri sabitləşdirib və ya lazım olan ehtiyatları alıb. Lakin Hörmüz boğazında gəmiçilik yaxın vaxtlarda bərpa olunmasa, əsl maliyyə problemləri gələn il kənd təsərrüfatı sektoruna ciddi zərbə vura bilər.
MONETAR.AZ
