Avropanın təbii qaz bazarında qiymətlər həftələrlə davam edən yüksəlişdən sonra aşağı düşüb. Treyderlərin mənfəəti reallaşdırmaq üçün mövqelərinin bir hissəsini bağlaması və Norveçdən tədarükün sabitləşməsi qiymətlərə azaldıcı təsir göstərib. Bununla belə, enerji bazarında təkliflə bağlı narahatlıqlar aradan qalxmayıb və əsas qaz müqavilələri oktyabr ayını 30%-dən çox bahalaşma ilə başa vurmağa hazırlaşır.
Niderlandın TTF qaz habında yaxınmüddətli tədarük üzrə etalon fyuçers müqaviləsi 3,9% ucuzlaşaraq meqavat-saat üçün 96,80 avroya enib. Böyük Britaniyanın NBP göstəricisi üzrə fyuçerslərin qiyməti isə 4,2% azalaraq term üçün 238,25 pens təşkil edib. Sonuncu göstərici əvvəlki sessiyada qeydə alınan dördillik maksimumdan da aşağıdır.
Gündəlik enişə baxmayaraq, bazarda ümumi bahalaşma tendensiyası qorunur. TTF müqaviləsinin oktyabr üzrə təxminən 34%, NBP müqaviləsinin isə 30% artacağı gözlənilir. Hər iki göstərici bununla ardıcıl dördüncü ay yüksəliş nümayiş etdirir.
Avropada qazın bahalaşmasının əsas səbəblərindən biri Yaxın Şərqdə hərbi və geosiyasi risklərin artmasıdır. Bölgədə hücumların intensivləşməsi enerji təchizatının təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları gücləndirib. Səudiyyə Ərəbistanının enerji infrastrukturu ilə əlaqəli obyektlərə hücumlar barədə məlumatlar və diplomatik gərginlik bazarda risk mükafatının yüksəlməsinə səbəb olub.
Bu vəziyyət xüsusilə Hürmüz boğazı ətrafındakı riskləri yenidən gündəmə gətirib. Alternativ marşrutların mövcudluğu enerji tədarükünün fasiləsizliyinə dair bütün narahatlıqları aradan qaldırmır. Nəticədə geosiyasi hadisələr Avropanın qaz qiymətlərinə təsir edən mühüm amillərdən biri olaraq qalır.
Digər tərəfdən, Norveçdən boru kəmərləri vasitəsilə qaz tədarükünün sabitləşməsi bazardakı təzyiqi müəyyən qədər azaldıb. Xüsusilə Oseberg yatağında planlaşdırılmamış fasilədən sonra tədarükün normallaşması fiziki təkliflə bağlı narahatlıqları qismən yumşaldıb. Bu amil bəzi investorların əvvəlki yüksəliş zamanı açdıqları mövqeləri bağlamasına və qiymətlərin geriləməsinə şərait yaradıb.
Enerji bazarının qarşısında duran əsas risklərdən biri Avropa İttifaqının qaz ehtiyatlarının əvvəlki illərlə müqayisədə aşağı olmasıdır.
Gas Infrastructure Europe məlumatlarına əsasən, Aİ ölkələrinin yeraltı qaz anbarları nominal tutumun təxminən 74,6%-i səviyyəsində doludur. Bu, 2009-cu ildən bəri oktyabrın sonu üçün ən aşağı göstərici kimi təqdim olunur. Müqayisə üçün, son beş ilin orta göstəricisi 86%, ötən ilin eyni dövründə isə anbarların doluluğu 95%-dən yüksək olub.
Ehtiyatların aşağı səviyyədə olması qış mövsümündə tələbat artdığı zaman bazarın hava şəraitinə və mümkün tədarük fasilələrinə həssaslığını yüksəldir. Soyuq havaların daha uzun sürməsi və ya enerji infrastrukturunda yeni problemlərin yaranması qiymətlərin yenidən artmasına səbəb ola bilər.
Enerji qiymətlərinin sürətlə yüksəlməsi Avropa iqtisadiyyatı üçün əlavə inflyasiya təzyiqi yaradır. Təbii qazın bahalaşması elektrik enerjisinin istehsal xərclərinə, sənaye müəssisələrinin fəaliyyətinə və nəticədə istehlak qiymətlərinə təsir göstərə bilər. Eyni zamanda, enerji xərclərinin artması iqtisadi aktivliyi zəiflədərək staqflyasiya riskini gücləndirir.
Bu şərait Avropa Mərkəzi Bankının pul siyasəti ilə bağlı qərarlarını da çətinləşdirir. Enerji inflyasiyasının sürətlənməsi faizlərin artırılması ehtimalını gücləndirsə də, kredit şərtlərinin sərtləşdirilməsi iqtisadi artıma əlavə təzyiq göstərə bilər.
Bazar iştirakçılarının diqqəti ECB-nin növbəti qərarlarına və qurumun rəhbəri Kristin Laqardın açıqlamalarına yönəlib. İnvestorlar xüsusilə idxal olunan enerji inflyasiyasının davamlı xarakter alıb-almayacağına və bunun faiz siyasətinə necə təsir göstərəcəyinə dair siqnallar axtarırlar.
Avropada qaz qiymətlərinin gündəlik azalması bazarda risklərin aradan qalxdığı anlamına gəlmir. Aşağı anbar ehtiyatları, Yaxın Şərqdəki gərginlik və qış mövsümündə tələbatın artması ehtimalı enerji bazarında dəyişkənliyin yüksək qalmasına şərait yaradır. Qarşıdakı dövrdə qiymətlərin istiqamətini əsasən hava şəraiti, tədarükün sabitliyi və geosiyasi hadisələrin inkişafı müəyyən edə bilər.
MONETAR.AZ
