Avropada təbii qazın topdansatış qiymətləri həftənin ilk ticarət günündə aşağı düşüb. Treyderlər qlobal enerji bazarında gözlənilən təklif artıqlığının Yaxın Şərqdə hərbi gərginliyin yüksəlməsindən qaynaqlanan riskləri kompensasiya edəcəyini düşünürlər.
Avropa ticarət sessiyasının əvvəlində Niderlandın TTF qaz qovşağında ən yaxın müddətli fyuçers müqaviləsinin qiyməti 0,5% azalaraq 1 MVt/saat üçün 90,50 avroya enib. Böyük Britaniyanın National Balancing Point (NBP) göstəricisi üzrə müqavilənin qiyməti də eyni həcmdə geriləyərək 1 term üçün 225,90 pens təşkil edib.
Avropa qaz bazarındakı eniş qlobal neft qiymətlərində müşahidə olunan satışlarla eyni istiqamətdə hərəkət edir. Asiya ticarətində yanvar ayı tədarüklü “Brent” markalı neftin fyuçersləri 0,9% ucuzlaşaraq bir barel üçün 95 dollara düşüb. Bununla da neft qiymətlərində iki həftədir davam edən geriləmə uzanıb. Bazarda təklifin artacağına dair gözləntilər geosiyasi risklərdən qaynaqlanan qiymət əlavəsini zəiflədir.
Ötən həftənin sonunda Beynəlxalq Enerji Agentliyi (BEA) ilin sonuna qədər neft bazarında təklif çatışmazlığı yaranacağı ilə bağlı əvvəlki proqnozunu dəyişərək 2026-cı ilin dördüncü rübündə qlobal bazarda təklif artıqlığı gözlədiyini açıqlayıb. Agentliyin hesablamalarına görə, həmin dövrdə gündəlik qlobal neft tədarükü 105 milyon barelə çatacaq. Bu, proqnozlaşdırılan tələbatdan gündəlik 1,7 milyon barel çoxdur.
Fiziki bazarda təklifin artırılması məqsədilə BEA üzv ölkələrin strateji ehtiyatlarından rekord həcmdə neftin bazara çıxarılması planını da açıqlayıb. Plana əsasən, fevralın sonunadək bazara 71 milyon barel neft yönəldilməsi nəzərdə tutulur.
ABŞ Prezidenti Donald Trampın Cons Aktı (Jones Act) üzrə istisnanın müddətini 90 gün uzatması da bazarda qiymətlərin enişini dəstəkləyən amillərdən biri kimi qiymətləndirilir. Qərar xarici bayraq altında üzən gəmilərə ABŞ limanları arasında neft və digər strateji əhəmiyyətli yüklərin daşınmasına imkan verir. Bu isə daxili logistika məhdudiyyətlərini yumşaldır və transatlantik təchizat zəncirlərində fasilələrlə bağlı narahatlıqları azaldır.
Bununla belə, fiziki təkliflə bağlı müsbət gözləntilər Yaxın Şərqdə təhlükəsizlik vəziyyətinin pisləşməsi ilə ziddiyyət təşkil edir. ABŞ və İran arasında gərginlik yüksək səviyyədə qalsa da, BEA regiondan enerji ixracının gözləniləndən daha sürətlə bərpa olunduğunu və Hörmüz boğazından kommersiya gəmiçiliyində yaxşılaşma müşahidə edildiyini bildirib.
Eyni zamanda, regionda təhlükəsizlik riskləri qalmaqdadır. Həftəsonu Hörmüz boğazında daha bir kommersiya tankerində yanğın baş verib. Bundan başqa, yayılan məlumatlara görə, İran ABŞ-ın Bəhreyndə yerləşən hərbi bazasına zərbə endirib. İranın dəstəklədiyi husilərin isə Yəməndə Səudiyyə Ərəbistanının dəstəklədiyi qüvvələrə qarşı yeni uğurlar əldə etdiyi bildirilir.
Hazırkı şəraitdə Avropanın kommunal xidmət şirkətləri və enerji treyderləri üçün bazara daxil olan real tədarük həcmləri mümkün gələcək fasilələrlə bağlı risklərdən daha əhəmiyyətli görünür. Fars körfəzində hasilatın artmaqda davam etməsi fonunda geosiyasi risklərin Avropanın qış mövsümü üçün qaz qiymətlərinə ciddi əlavə təzyiq yaratması ehtimalı zəifləyir.
Yaxın Şərqdə hərbi gərginlik davam etsə də, bazarda təklif artıqlığı gözləntiləri hazırda Avropada qaz və qlobal bazarda neft qiymətlərinin istiqamətini müəyyən edən əsas amillərdən biri olaraq qalır.
MONETAR.AZ