Rusiyalı alimlər aviasiyada istifadə olunan ənənəvi kerosinlə müqayisədə zərərli emissiyaları əhəmiyyətli dərəcədə azaltmağa imkan verən yeni bioyanacaq istehsalı texnologiyası hazırlayıblar. Sentyabrın 28-də açıqlanan alovlanma sınaqlarının nəticələri yanacağın ekoloji göstəricilərini və Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatının (ICAO) tələblərinə uyğunluğunu təsdiqləyib.
Beş elmi təşkilatın birgə hazırladığı texnologiyada xammal kimi şam ağacından əldə edilən talaş və günəbaxan qabığından istifadə olunur. Bu materialların qida istehsalı ilə rəqabət aparmayan tullantı xammalı olması yeni yanacağın ikinci nəsil dayanıqlı aviasiya yanacağı (SAF) kateqoriyasına aid edilməsinə imkan verir.
Aparılan sınaqlara əsasən, yeni bioyanacağın istifadəsi zamanı azot oksidləri emissiyasının 70 faiz, kükürd dioksidinin 90 faiz, karbon oksidinin isə 50 faiz azalması mümkündür. Bundan başqa, mühərriklərin yaratdığı səs-küy səviyyəsinin təxminən 10 desibel aşağı düşdüyü bildirilir.
Texnologiyanın əsas üstünlüklərindən biri onun mövcud qaz-turbin mühərrikləri ilə uyğunluğudur. Bu isə yeni yanacağın istifadəsinə keçid zamanı təyyarələrin konstruksiyasında ciddi dəyişikliklərin aparılmasına ehtiyac qalmamasını nəzərdə tutur.
Bioyanacağın istehsalı bir neçə mərhələdən ibarətdir. İlkin mərhələdə talaş qazlaşdırılır, daha sonra Fişer-Tropş prosesi vasitəsilə maye yanacaq sintez edilir. Son mərhələdə isə məhsul nanokatalizator vasitəsilə təmizlənir.
Texnologiyanın ekoloji baxımdan əsas üstünlüklərindən biri qapalı karbon dövrəsinin formalaşdırılmasıdır. Bitkilər böyümə mərhələsində atmosferdən karbon qazını udur, yanacağın yandırılması zamanı isə həmin karbon yenidən atmosferə qayıdır. Bu yanaşma fosil yanacaqlardan fərqli olaraq əlavə karbon emissiyalarının məhdudlaşdırılmasına imkan verir.
Bununla yanaşı, yeni yanacağın müəyyən texniki məhdudiyyətləri də var. Hazırkı texnologiyaya əsasən, yanacaq qarışığında bio-komponentin payı maksimum 30 faiz təşkil edə bilər. Bundan əlavə, qarışığın istifadəsi mühərrik dartısının təxminən 10 faiz azalmasına səbəb olur.
Rusiyanın günəbaxan istehsalında böyük paya malik olması isə yeni texnologiya üçün geniş xammal bazasının formalaşmasına imkan yarada bilər. Günəbaxan qabığının kənd təsərrüfatı tullantısı kimi böyük həcmdə əldə edilməsi SAF istehsalının sənaye miqyasına keçirilməsi üçün potensial resurs mənbəyi hesab olunur.
Lakin texnologiyanın kommersiya istifadəsinə başlanması üçün hələ bir sıra məsələlərin həllinə ehtiyac var. İlk növbədə, yeni yanacağın istehsal maya dəyəri, sertifikatlaşdırma prosedurları və sənaye müəssisələrinin yaradılması üçün tələb olunan müddət müəyyənləşdirilməlidir.
Bu prosesdə Rosaviasiya və Rusiya Sənaye və Ticarət Nazirliyinin müvafiq sertifikatlaşdırma prosedurları da mühüm mərhələ olacaq. Sənaye istehsalına keçid baş tutacağı təqdirdə, tullantı xammalından hazırlanan belə bioyanacaq aviasiyada emissiyaların azaldılması və yerli xammal bazasının iqtisadi dövriyyəyə cəlb olunması baxımından yeni imkanlar yarada bilər.
MONETAR.AZ
