Avropada məlumat mərkəzləri şəbəkəsinin sürətlə genişlənməsi nüvə energetikasının mövqeyini gücləndirə bilər. “J.P. Morgan” analitiklərinin qiymətləndirməsinə görə, texnologiya şirkətləri süni intellekt infrastrukturunun artan enerji tələbatını qarşılamaq üçün etibarlı və aşağı karbon emissiyalı elektrik enerjisi mənbələri axtarırlar.
Avropa Komissiyasının hesabatında yer alan qiymətləndirmələrə əsasən, qitədə məlumat mərkəzlərinin elektrik enerjisi istehlakı hazırkı təxminən 70 TVt·saatdan 2030-cu ilə qədər 115 TVt·saata yüksələ bilər. Xüsusilə süni intellekt sistemlərinin işlədilməsi üçün nəzərdə tutulan məlumat mərkəzləri böyük həcmdə fasiləsiz elektrik enerjisi tələb edir. Bu isə nüvə enerjisini istehsalı hava şəraitindən asılı olan bərpaolunan enerji mənbələrini tamamlayan əsas mənbələrdən birinə çevirə bilər.
“J.P. Morgan”ın proqnozuna görə, Avropada məlumat mərkəzlərinin elektrik enerjisinə əlavə tələbatı 2023-cü illə müqayisədə 2030-cu ilə qədər ildə 89 TVt·saata çata bilər. Bu artımın təxminən 45 faizinin İberiya yarımadası və Şimali Avropa ölkələrinin payına düşəcəyi gözlənilir.
Avropada 2025-ci ilin sonuna elan edilmiş məlumat mərkəzi layihələrinin ümumi gücü 66,1 QVt təşkil edib. Hazırda fəaliyyətdə olan məlumat mərkəzlərinin gücü isə 10,8 QVt səviyyəsindədir. Bu göstəricilər qarşıdakı illərdə enerji infrastrukturuna tələbatın əhəmiyyətli dərəcədə arta biləcəyinə işarə edir.
Texnologiya şirkətləri artıq nüvə enerjisindən əldə olunan elektrik üçün uzunmüddətli müqavilələr çərçivəsində əlavə ödəniş etməyə hazır olduqlarını nümayiş etdirirlər. Belə nümunələrdən biri “Google” və “Fortum” arasında əldə olunan razılaşmadır.
“Google” “Fortum”la Finlandiyada nüvə generasiyasını əhatə edən 22 illik elektrik enerjisi satınalma müqaviləsi imzalayıb. Tərəflər eyni zamanda yeni nüvə güclərinin yaradılması imkanlarını da araşdıracaqlar. Müqavilə çərçivəsində elektrik enerjisinin forvard qiymətinə təxminən 60 faizlik premiya nəzərdə tutulur.
Bu razılaşma ABŞ-də “Microsoft”, “Meta”, “Amazon” və “Google” tərəfindən nüvə enerjisi ilə bağlı imzalanmış uzunmüddətli müqavilələrin davamı kimi qiymətləndirilir. Şirkətlərin bu istiqamətdə fəallığı süni intellekt və bulud xidmətlərinin genişlənməsi fonunda sabit elektrik enerjisinə tələbatın artması ilə əlaqələndirilir.
Enerji tələbatının daha da yüksəlməsi kiçik modullu reaktorların (KMR) əhəmiyyətini də artıra bilər. Nisbətən kiçik ölçülü bu reaktorlar iri sənaye istehlakçılarına və məlumat mərkəzlərinə daha yaxın ərazilərdə yerləşdirilə bilər. Bu isə elektrik enerjisinin uzun məsafələrə ötürülməsi ehtiyacını və elektrik şəbəkəsinə düşən əlavə yükü azaltmaq imkanı yaradır.
Hazırda Avropada kommersiya miqyaslı fəaliyyət göstərən KMR yoxdur. İlk belə layihələrin isə 2030-cu illərin əvvəllərində reallaşdırılması gözlənilir.
Avropada nüvə enerjisinə münasibətdə siyasi yanaşma da son illərdə dəyişməyə başlayıb. Bir sıra ölkələr uzun müddət davam edən fasilədən sonra mövcud reaktorların istismar müddətinin uzadılmasını və yeni nüvə layihələrinin həyata keçirilməsini dəstəkləyir.
Avropa Komissiyasının qiymətləndirməsinə görə, 2050-ci ilə qədər yeni iri reaktorların tikintisi və fəaliyyətdə olan nüvə obyektlərinin istismar müddətinin uzadılması üçün ümumilikdə 241 milyard avro investisiya tələb oluna bilər.
Fransa və Şimali Avropa ölkələri isə məlumat mərkəzlərinin artan enerji tələbatı fonunda nisbətən əlverişli mövqedə ola bilərlər. Elektrik enerjisinin daha əlçatan olması və qiymətlərin rəqabətqabiliyyətli səviyyədə qalması bu regionları məlumat mərkəzləri üçün cəlbedici edə bilər.
Bununla yanaşı, əlçatan elektrik enerjisi uğrunda rəqabətin güclənməsi regional qiymətlərin artmasına səbəb ola bilər. Bu amil isə sabit və uzunmüddətli elektrik enerjisi istehsalını təmin edən əlavə nüvə güclərinin iqtisadi səmərəliliyini yüksəldə bilər.
Beləliklə, süni intellekt və məlumat mərkəzləri sektorunun sürətli inkişafı Avropanın enerji balansına da təsir göstərə bilər. Artan və fasiləsiz elektrik tələbatı fonunda nüvə enerjisi həm enerji təhlükəsizliyinin təmin olunması, həm də aşağı karbonlu generasiyanın genişləndirilməsi baxımından texnologiya şirkətləri üçün daha cəlbedici mənbəyə çevrilə bilər.
MONETAR.AZ
