Qlobal neft bazarının ən kritik nöqtələrindən birində gərginlik qismən səngiyir. Bloomberg-in məlumatlı mənbələrə istinadən verdiyi son dəqiqə xəbərinə görə, Səudiyyə Ərəbistanı strateji "Şərq — Qərb" (Petroline) boru kəməri vasitəsilə xarici bazarlara xammal tədarükünü rəsmən bərpa edib. Bu addımla Qırmızı dəniz sahilində yerləşən Yanbu limanından ixracın 17 günlük kəsilməsinə son qoyulub. Qeyd edək ki, sözügedən kəsinti gələn ay uzunmüddətli müqavilələr üzrə neft gözləyən bir sıra Avropa neft emalı zavodlarını ciddi çatışmazlıq riski ilə üz-üzə qoymuşdu.
Uzunluğu 1 200 km olan "Petroline" kəməri Səudiyyə Ərəbistanının Şərq əyalətindəki zəngin neft yataqlarını doğrudan Qırmızı dənizə bağlayır. Cari ilin mart ayından etibarən ABŞ-İran münaqişəsinin Fars körfəzində yaratdığı xaos fonunda Hörmüz boğazından yaynan əsas həcmlər — gündəlik təxminən 4 milyon barel (qlobal təklifin ~4%-i) — məhz bu marşruta yönəldilmişdi.
11 sentyabrda Ər-Riyadın İraq yönümlü qruplaşmalara aid etdiyi dron hücumları nəticəsində kəmərin 3 nasos stansiyası sıradan çıxmış və axın tamamilə dayanmışdı. 22 sentyabrda kəmərin aşağı güclə işə salındığı bildirilsə də, 24 sentyabr tarixinə olan məlumata görə Yanbuda tankerlərin yüklənməsi hələ başlamamışdı — "Saudi Aramco" Avropa alıcıları üçün kritik həcmləri toplamaqda davam edirdi. Bloomberg-in son məlumatı isə xarici tədarüklərin və tanker yükləmələrinin faktiki olaraq başladığını təsdiqləyir.
Lakin risk hələ keçməyib: ekspertlərin qiymətləndirmələrinə görə, kəmərin nominal ötürücülük qabiliyyətinə — günlük 7 milyon barelə — çatması üçün daha 6–8 həftə tələb oluna bilər. Cari yüklənmə səviyyəsi barədə "Saudi Aramco" və Səudiyyə Ərəbistanının Energetika Nazirliyi hələlik rəsmi açıqlama verməyiblər.
Kəmərin dayandığı müddətdə Səudiyyə Ərəbistanı tədarük kəsintisini Hörmüz boğazı marşrutunu kəskin artırmaqla kompensasiya etməyə çalışıb. CNBC və "Kpler" analitik mərkəzinin məlumatlarına görə, sentyabrda Hörmüz vasitəsilə Səudiyyə ixracı gündə 3,6 milyon barelə çatıb.
"Kpler"in xammal bazarları üzrə tədqiqat direktoru Mətt Smit CNBC-yə bildirib: "Fars körfəzindən tədarükün artırılması boru kəmərinin dayanmasının nəticəsidir, lakin bu, həm də neft daşımalarının artması fonunda Hörmüz boğazının istifadəsinə daha böyük inamın göstəricisidir". ABŞ-ın Energetika Naziri Kris Rayt da təsdiqləyib ki, son günlərin birində boğazdan 20 milyon bareldən çox neft keçib ki, bu da münaqişədən əvvəlki pik göstəricilərdən yüksəkdir (hazırda ortalama sutkalıq keçid ~13 milyon barel təşkil edir).
Birja tərəfində isə reaksiya müxtəlif olub. Bütün ixrac infrastrukturu pozulmuş dövlət neft nəhəngi Saudi Aramco səhmləri Səudiyyə sessiyasında 0,77% azalaraq 25,62 SAR səviyyəsinə düşüb.
Analitiklər bunu bazarın bərpa xəbərini artıq qiymətlərə daxil etməsi ilə izah edirlər. Digər tərəfdən, Investing.com-un məlumatına görə, premarket gedişində neft 3,76% bahalaşaraq bir barel üçün 95,88 dollara çatıb və güniçi maksimum olan 96,53 dollar səviyyəsinə yüksəlib. Bu dinamika neftin hazırda texniki analitiklərin diqqətlə izlədiyi $95,60 – $97,73 kritik müqavimət zonasına tam daxil olduğunu göstərir.
MONETAR.AZ
