Dünya Bankının iqtisadçıları hesab edirlər ki, son onilliklərdə qlobal yoxsulluğun əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına baxmayaraq, adambaşına gündəlik 3 dollar səviyyəsində müəyyən edilən kəskin yoxsulluq həddi qlobal miqyasda mühüm meyar olaraq qalmalıdır.
Dünya Bankının dərc etdiyi məqalədə bildirilir ki, bu göstəricidən imtina edilməsi və ya daha yüksək həddlə əvəzlənməsi diqqətin və məhdud resursların ən ağır yoxsulluq şəraitində yaşayan insanlardan yayınmasına səbəb ola bilər.
Dünya Bankı kəskin yoxsulluğu 1990-cı ildən etibarən izləyir. Hazırkı 3 dollarlıq hədd 2021-ci ilin qiymətləri əsasında hesablanıb. Kəskin yoxsulluq şəraitində yaşayan ev təsərrüfatının tipik ölçüsü hesab olunan altı nəfərlik ailə üçün bu göstərici 2026-cı ilin qiymətləri ilə ayda təxminən 675 dollar, yaxud ildə 8,1 min dollar xərclə eyni səviyyəyə uyğun gəlir.
Dünya Bankının məlumatına görə, son onilliklərdə qlobal miqyasda ciddi irəliləyiş əldə edilib. Kəskin yoxsulluq şəraitində yaşayan insanların dünya əhalisində payı 1990-cı ildəki 43%-dən hazırda 10%-ə qədər azalıb.
Əvvəllər bu göstəricinin ikirəqəmli səviyyədə olduğu Çin, Hindistan, İndoneziya və Braziliyada kəskin yoxsulluğun payı hazırda 4%-dən aşağıdır. Eyni zamanda, 100-dən çox ölkədə bu göstərici 1%-dən də aşağı düşüb.
Bununla belə, iqtisadçılar hesab edirlər ki, əldə olunan nəticələr kəskin yoxsulluq həddindən imtina etmək üçün əsas vermir. Əksinə, bu həddin qorunması ən ağır vəziyyətdə olan insanların problemlərinin diqqətdən kənarda qalmaması baxımından vacibdir.
Dünya Bankının hesablamalarına əsasən, hazırda təxminən 826 milyon insan gündəlik 3 dollarlıq kəskin yoxsulluq həddindən aşağı gəlirlə yaşayır. Bu rəqəm Avropa İttifaqı və ABŞ-nin ümumi əhalisindən çoxdur.
Onlarla ölkədə kəskin yoxsulluq səviyyəsi 40%-dən yüksəkdir. İqtisadçılar bildirirlər ki, ən yoxsul ölkələr əvvəlki dövrlərdə müşahidə olunan iqtisadi artım templərini təkrarlaya bilsələr belə, kəskin yoxsulluğun 3%-ə endirilməsi üçün ən azı üç nəsil tələb oluna bilər.
Lakin hazırda ən yoxsul ölkələrin iqtisadi inkişaf tempi tarixi göstəricilərdən əhəmiyyətli dərəcədə aşağıdır. Bu tendensiya davam edərsə, qarşıdakı onillikdə kəskin yoxsulluq şəraitində yaşayan insanların sayı hətta arta bilər.
Dünya Bankının fikrincə, qlobal yoxsulluq həddinin yüksəldilməsi yalnız statistik nəticələri deyil, beynəlxalq diqqətin istiqamətini də dəyişə bilər.
Məsələn, gündəlik 30 dollarlıq hədd tətbiq olunarsa, gəlirləri bu səviyyədən bir qədər aşağı olan insanların çoxluq təşkil etdiyi Slovakiya və Macarıstan kimi ölkələr diqqət mərkəzinə keçə bilər. Hədd 45 dollara qaldırılarsa, Çexiya və Polşa kimi ölkələr də bu kateqoriyaya daxil ola bilər.
İqtisadçılar qeyd edirlər ki, bütün məhrumiyyət formaları əhəmiyyətlidir, lakin ən yoxsul insanların problemlərinə xüsusi diqqət yetirilməlidir. Onların hesablamasına görə, son onillikdə dünya əhalisinin ən yoxsul 10%-nin gəlirləri ildə orta hesabla cəmi 0,1% artıb, qlobal gəlir bölgüsünün ortasında yer alan əhalinin gəlirləri isə 2% yüksəlib.
Bundan başqa, inkişaf məqsədli rəsmi yardımın həcmi son iki ildə təxminən 30% azalıb. Dünya Bankının fikrincə, mövcud vəsait tamamilə kəskin yoxsulluq şəraitində yaşayan insanlara səmərəli pul ödənişlərinə yönəldilsə belə, bu məbləğ yoxsulluğun aradan qaldırılması üçün tələb olunan vəsaitin yalnız üçdə birini qarşılaya bilər.
Dünya Bankı vurğulayır ki, kəskin yoxsulluq həddi ixtiyari şəkildə müəyyən edilməyib. Bu göstərici dünyanın ən yoxsul ölkələrində tətbiq olunan milli yoxsulluq hədləri əsasında hesablanır.
Bu hədlər, bir qayda olaraq, insanların əsas tələbatlarını, o cümlədən qida və mənzil ehtiyaclarını qarşılamaq üçün tələb olunan xərcləri əks etdirir.
İqtisadçıların fikrincə, qlobal həddin kəskin şəkildə artırılması və ya azaldılması onu ən yoxsul ölkələrdəki real həyat şəraitindən uzaqlaşdıra bilər. Bu isə həmin cəmiyyətlərin yoxsulluğu necə müəyyən etdiyini nəzərə almamaq deməkdir.
Bu səbəbdən Dünya Bankı hesab edir ki, 3 dollarlıq qlobal kəskin yoxsulluq həddinin qorunması beynəlxalq diqqətin və məhdud maliyyə resurslarının ən ağır yoxsulluq şəraitində yaşayan insanlara yönəldilməsi üçün vacibdir.
MONETAR.AZ
