Bank sektorunun kredit portfeli ilə bağlı son statistik göstəricilər ilk baxışdan sabit dinamikanı əks etdirsə də, rəqəmlərin struktur təhlili bir sıra diqqətçəkən məqamları üzə çıxarır. Ekspertlərin fikrincə, kreditlərin seqmentlər üzrə bölgüsü bank sistemi üçün həm fürsətlər, həm də potensial risk elementləri formalaşdırır.
Məlumata əsasən, mikro-sahibkarlıq seqmentində kreditlərin 54,8 faizi – təxminən 1,95 milyard manatı təminatsızdır. İqtisadçılar bildirirlər ki, mikro-bizneslər iqtisadi dəyişkənliyə daha həssas olduğundan bu seqmentdə təminatsız kreditlərin yüksək payı risk amili kimi qiymətləndirilə bilər. Xüsusilə inflyasiya təzyiqi, istehlak bazarında zəifləmə və ya iqtisadi aktivliyin azalması şəraitində mikro-sahibkarların ödəmə qabiliyyətində çətinliklər yarana bilər. Bu isə bankların problemli kredit portfelinə təsir göstərə biləcək amillərdən hesab olunur.
Digər diqqətçəkən məqam iri sahibkarlıq subyektlərinin kredit portfelində yüksək paya malik olmasıdır. Statistikaya görə, ümumi biznes kreditlərinin 53,1 faizi və ya 8,55 milyard manatı iri biznesin payına düşür. Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, kredit portfelinin əhəmiyyətli hissəsinin iri şirkətlər üzərində cəmləşməsi konsentrasiya riskini artırır. Hər hansı iri borcalanın maliyyə vəziyyətində yaranacaq çətinlik bank sektorunun ümumi dayanıqlılığına təsirsiz ötüşməyə bilər. Bu baxımdan portfelin şaxələndirilməsi məsələsi aktuallıq kəsb edir.
Orta sahibkarlığın kredit portfelindəki mövqeyi də müzakirə olunan məsələlər sırasındadır. Belə ki, orta sahibkarlıq üzrə kredit portfeli mikro-sahibkarlıq portfelindən daha aşağı həcmdədir. Eyni zamanda, bu seqmentdə təminatsız kreditlərin payı cəmi 11,7 faiz təşkil edir. Ekspertlərin qənaətincə, girov tələblərinin yüksək olması orta biznesin maliyyə resurslarına çıxış imkanlarını məhdudlaşdıra bilər. Halbuki orta sahibkarlıq iqtisadi artımın və məşğulluğun təmin olunmasında mühüm rol oynayır.
Bununla yanaşı, iri və orta sahibkarlıq seqmentlərində kreditlərin müəyyən hissəsi “qismən təminatlı” kateqoriyasına aiddir. İqtisadçılar bildirirlər ki, belə kreditlər üzrə girovun real bazar dəyəri ilə qiymətləndirmə dəyəri arasında fərq yarandıqda, xüsusilə bazar şərtlərinin dəyişməsi fonunda əlavə risklər meydana çıxa bilər. Daşınmaz əmlak və digər girov aktivlərinin likvidliyində mümkün azalma bank balanslarına təsir edə biləcək amillər sırasında göstərilir.
Ümumilikdə, mütəxəssislər hesab edirlər ki, kredit portfelinin struktur təhlili bank sektorunun dayanıqlılığının qiymətləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Mikro-sahibkarlıqda təminatsız kreditlərin yüksək payı, iri biznesdə konsentrasiya meyli və orta sahibkarlığın maliyyə resurslarına çıxış imkanları diqqətdə saxlanılmalı istiqamətlər kimi qeyd olunur.
MONETAR.AZ
