Türkiyədə baş qaldıran qəfil siyasi böhran və qlobal enerji daşıyıcılarının bahalaşması ölkə iqtisadiyyatını yenidən çətin sınaq qarşısında qoyub. Bloomberg-in məlumatına görə, investorlar artıq Türkiyə Respublikası Mərkəzi Bankının (TCMB) faiz dərəcələrini endirmək bir kənara, yaxın günlərdə yenidən sərt artıma gedəcəyinə əmindirlər.
Siyasi gərginlik fonunda türk lirəsinə təzyiqlər artıb, dövlət bankları milli valyutanı qorumaq üçün milyardlarla dollar həcmində valyuta intervensiyası etmək məcburiyyətində qalıb.
Bazarları sarsıdan əsas hadisə ölkənin daxili siyasətində baş verən gözlənilməz hüquqi qərar olub. Məhkəmə əsas müxalifət qüvvəsi olan Cümhuriyyət Xalq Partiyasının (CHP) 2023-cü ildə keçirilmiş qurultayının nəticələrini rəsmən ləğv edib və əvvəlki rəhbərliyin səlahiyyətlərini bərpa edib.
Bu qərar ölkədə genişmiqyaslı etiraz dalğasına, birjada səhmlərin kəskin ucuzlaşmasına və xarici kapitalın qaçış riskinə yol açıb.
Siyasi şok, regional geosiyasi gərginliklər (İran müharibəsi) səbəbindən yaranan inflyasiya təzyiqi ilə eyni vaxta düşüb. Aprel ayında Türkiyədə rəsmi inflyasiya 32.4% təşkil edib. Enerji qiymətlərinin kəskin artması səbəbindən Mərkəzi Bank məcburən ilin sonu üzrə inflyasiya proqnozunu 16%-dən 24%-ə qaldırıb.
Mərkəzi Bank rəsmi olaraq baza faizini hələ dəyişməsə də, gizli monetar sərtləşdirməyə keçib və bankları 40%-lik overnight (gecəlik) faizi ilə maliyyələşdirir. Lakin bazar artıq rəsmi artımı qiymətləndirir.
Svop Bazarlarının Reaksiyası: İnvestorların gələcək faiz gözləntilərini əks etdirən overnight indeks svopları (OIS) 105 baza bəndi yüksələrək 41.75% səviyyəsinə çatıb. Ekspert Alp Şerbetlinin fikrincə, mövcud göstəricilər bu ilin sonuna qədər heç bir faiz endiriminin olmayacağını təsdiqləyir.
İqtisadçı Selva Bahar Bazikinin təhlilinə görə, mövcud siyasi böhran və lirəni qorumaq cəhdləri Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatlarını sürətlə azaldacaq.
Bunun qarşısını almaq üçün tənzimləyici dərhal hərəkətə keçməli olacaq. Agentlik bu il üçün faiz endirimi gözləntilərini tamamilə ləğv edərək, real effektiv kredit faizlərinin bazarda daha 300 baza bəndi artacağını proqnozlaşdırır. Bu isə daxili bazarda kreditlərin daha da bahalaşması və iqtisadi aktivliyin zəifləməsi deməkdir.
MONETAR.AZ
