ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranla sazişin “əsasən razılaşdırıldığını” elan etməsi və strateji Hörmüz boğazının yenidən açıla biləcəyi xəbərləri qlobal bazarlarda müvəqqəti optimizm yaradıb. İnvestorlar aylardır davam edən ən böyük makroiqtisadi riskin ortadan qalxacağını və böyük bir "rahatlama rallisi" (relief rally) baş verəcəyini gözləyirlər.
Lakin nüfuzlu Capital Economics araşdırma mərkəzinin baş strateqi Tomas Metyus (Thomas Mathews) investorları həddindən artıq optimist olmamağa çağırır. Agentliyin hazırladığı son hesabata əsasən, boğazın açılması gərginliyi azaltsa da, qlobal səhm və istiqraz bazarlarında kəskin sıçrayışlara səbəb olmayacaq. Ekspertlər bunun 3 əsas səbəbini izah edirlər:
1. Enerji qiymətləri dərhal ucuzlaşmayacaqİnvestorlar elə düşünürlər ki, blokada aradan qalxan kimi neft və qaz qiymətləri dərhal münaqişədən əvvəlki ucuz səviyyələrə enəcək. Lakin real iqtisadiyyatda tədarük zəncirlərinin bərpası zaman alır.
Boğaz açılsa belə, enerji daşıyıcılarının qiyməti bir müddət yüksək qalacaq. Bu isə Avropa və Asiyanın böyük enerji idxalçısı olan ölkələrində (məsələn, Yaponiya) ticarət balansına mənfi təsir etməkdə davam edəcək və inflyasiya təzyiqini aktiv saxlayacaq.
Bu vəziyyətdə ən çox qazana biləcək aktiv Yaponiya yenidir (). Boğazın açılması enerji xərclərini qismən azaldaraq, Yaponiya Mərkəzi Bankını milli valyutanı qorumaq üçün növbəti baha başa gələn valyuta intervensiyalarından (bazara birbaşa müdaxilədən) xilas edə bilər.
2. Mərkəzi banklar faiz dərəcələrini yüksək saxlayacaqMünaqişənin bitməsi mərkəzi bankların dərhal pul-kredit siyasətini yumşaldacağı (faizləri endirəcəyi) mənasına gəlmir. Davamlı inflyasiya riskləri səbəbindən Federal Ehtiyat Sistemi (FED) və Avropa Mərkəzi Bankı (AMB) faiz endirimi planlarını onsuz da uzaq tarixlərə təxirə salıblar:
-
Sərt reallıq: Capital Economics rəsmən bəyan edir ki, müharibə bitsə belə, bu il dünyanın aparıcı iqtisadiyyatlarında faiz endirimlərinin baş verməsi ehtimaldan kənardır.
-
İstiqraz bazarı: Faizlər yüksək qaldığı üçün dövlət istiqrazlarının gəlirliliyi yüksək olaraq qalacaq və bu bazar kəskin yüksəliş göstərə bilməyəcək.
-
Regional fərq: Böyük Britaniya kimi inflyasiya və faiz gözləntilərinin hələ də yüksək qaldığı bazarlar, boğazın açılmasına ABŞ bazarları ilə müqayisədə daha müsbət və güclü reaksiya verə bilər.
Böhran dövründə bazarlar tənəzzülə uğrasaydı, sülh xəbəri böyük sıçrayış yarada bilərdi. Lakin qəribə də olsa, münaqişə boyu investorlar inanılmaz dərəcədə dayanıqlı davranıblar, panikaya düşməyiblər və riskli aktivlərə (səhmlər, kriptovalyutalar) maraqlarını qoruyublar.
Hazırda bazarlarda "satış panikası" olmadığı üçün, gərginlik bitdikdə yenidən kəskin alış bumu yaşanması üçün fiziki olaraq yer yoxdur. Müəyyən sektorlarda qiymətlərin müharibədən əvvəlki dövrdən aşağı olmasının səbəb geosiyasi qorxu deyil, mərkəzi bankların yüksək faiz dərəcələridir.
Tomas Metyusun fikrincə, bundan sonra qlobal birjaların və xüsusilə səhm bazarlarının gələcək artımı siyasi bəyanatlardan və ya Hörmüz boğazındakı tankerdən deyil, birbaşa fundamental korporativ göstəricilərdən asılı olacaq.
