Azərbaycanda turizm sektoru son illərdə genişlənməsinə baxmayaraq, mehmanxana infrastrukturunun istifadəsində ciddi disbalans qalmaqdadır. 2026-cı ilin ilk rübü üzrə statistik göstəricilər göstərir ki, ölkə üzrə hotel və mehmanxana tipli obyektlərin ümumi tutumunun cəmi 18,1 faizi istifadə olunub. Bu isə o deməkdir ki, mövcud yerlərin təxminən 82 faizi boş qalıb.
Turizm mütəxəssislərinin fikrincə, problemin kökündə həm mövsümi amillər, həm qiymət siyasəti, həm də logistika və infrastruktur məsələləri dayanır.
Mövsümilik hotellərin əsas problemi olaraq qalır
Yanvar–mart dövrü Azərbaycanda turizm baxımından ən zəif mövsümlərdən biri hesab olunur. Qış turizminin inkişaf etdiyi bölgələrdə müəyyən aktivlik müşahidə edilsə də, yay və dəniz turizminə yönəlmiş rayonlarda hotellər aşağı doluluqla fəaliyyət göstərir. Bu baxımdan Qusar və Naftalan nisbətən fərqlənir. Qusar rayonunda hotel doluluğu 40,4 faiz, Naftalanda isə 39,9 faiz təşkil edib. Ekspertlər bunu qış turizmi və müalicəvi turizm imkanları ilə əlaqələndirirlər.
Digər bölgələrdə hotellərin böyük hissəsi ilin yalnız bir neçə ayında tam gücü ilə işləyir. Qalan aylarda isə obyektlər əməliyyat xərclərini qarşılamaqda çətinlik çəkirlər.
Qiymətlər turist seçimlərinə təsir edir
Sektorda diqqət çəkən əsas məqamlardan biri də qiymət siyasətidir. Bir çox bölgələrdə hotel qiymətlərinin təqdim olunan xidmət keyfiyyətinə uyğun olmadığı bildirilir. Daxili turistlər və aşağı büdcəli xarici səyahətçilər daha çox gündəlik kirayə mənzillərə və qonaq evlərinə üstünlük verirlər. Bu tip yerləşdirmə vasitələri rəsmi statistikaya daxil edilmədiyi üçün hotellərin doluluq səviyyəsi daha aşağı görünür. Digər tərəfdən, ölkədə 4 və 5 ulduzlu hotellərin sayının çoxluğu iqtisadi sinif hotellərin çatışmazlığı ilə müşayiət olunur. Bu isə kütləvi turizm üçün uyğun qiymətli yerləşdirmə imkanlarını məhdudlaşdırır.
Qəbələdə azalma diqqət çəkir
Statistik göstəricilərdə ən diqqətçəkən məqamlardan biri Qəbələ rayonunda doluluq səviyyəsinin 9,5 faiz bəndi azalmasıdır. Mütəxəssislər bunu bölgələrarası rəqabətin artması və turist axınının alternativ istiqamətlərə yönəlməsi ilə əlaqələndirirlər. Xüsusilə işğaldan azad edilmiş ərazilərə yeni turizm marşrutlarının açılması bəzi ənənəvi turizm bölgələrinin payına təsir göstərir.
Aviabiletlər və sərhəd məsələsi
Turizm sektorunun inkişafına təsir edən əsas amillərdən biri də nəqliyyat və logistika məsələləridir. Ekspertlər hesab edir ki, Azərbaycana uçuş qiymətlərinin region ölkələri ilə müqayisədə yüksək olması turist axınının azalmasına səbəb olur. Bir çox turist daha əlçatan qiymətlərə görə Gürcüstan və Türkiyə kimi istiqamətlərə üstünlük verir. Bununla yanaşı, quru sərhədlərinin tam açıq olmaması qonşu ölkələrdən gələn aşağı büdcəli turist axınının da məhdudlaşmasına səbəb olur.
Sektorun canlandırılması üçün hansı addımlar təklif olunur?
Mütəxəssislər hesab edir ki, hotellərin gəlirlərinin artmasına baxmayaraq, bu gəlirlər əsasən Bakıdakı yüksək kateqoriyalı hotellər və korporativ müştərilər hesabına formalaşır. Sektorun daha balanslı inkişafı üçün aşağıdakı təkliflər irəli sürülür:
-
2 və 3 ulduzlu hotellərin tikintisinə vergi güzəştlərinin tətbiqi;
-
Mövsümdənkənar endirim kampaniyalarının genişləndirilməsi;
-
Daxili turizmin stimullaşdırılması üçün sosial paketlərin hazırlanması;
-
Bölgələrdə alternativ turizm istiqamətlərinin inkişaf etdirilməsi.
İqtisadçılar bildirirlər ki, hotel tutumunun böyük hissəsinin istifadəsiz qalması həm iqtisadi itki, həm də potensial iş yerlərinin itirilməsi deməkdir. Onların fikrincə, dövlət və özəl sektor əməkdaşlığı nəticəsində yaxın illərdə doluluq səviyyəsini 30-35 faizə çatdırmaq mümkün ola bilər.
MONETAR.AZ
