Pekində keçirilən Tramp-Si Cinpin sammiti qlobal enerji xəritəsini yenidən formalaşdıra bilər. Hörmüz boğazındakı gərginlik və qlobal enerji təchizatındakı qırılmalar, dünyanın ən böyük istehsalçısı (ABŞ) ilə ən böyük istehlakçısını (Çin) yenidən ortaq məxrəcə gəlməyə məcbur edir. Bloomberg-in təhlilinə əsasən, bu yaxınlaşmanın mərkəzində dayanan əsas amillər aşağıdakılardır:
1. Tarif Müharibəsindən Enerji Asılılığına
2025-ci ilin fevralında başlayan ticarət qarşıdurması tərəflər arasında "enerji divarı" hörmüşdü:
-
Pekinin cavab rüsumları: ABŞ-ın gömrük vergilərinə cavab olaraq Çin ABŞ-dan gələn LNG-yə 15%, xam neftə isə 10% tarif tətbiq etdi.
-
Nəticə: ABŞ-dan Çinə birbaşa enerji axını demək olar ki, sıfıra endi, bu da hər iki tərəf üçün iqtisadi itkilərə yol açdı.
2. Hörmüz Boğazı: Qaydaları Dəyişən Faktor
Yaxın Şərqdəki mövcud böhran və Hörmüz boğazının faktiki blokadası Çini çətin seçim qarşısında qoyub. Boğazın bağlanması qlobal neft və qaz ixracının 20%-nin bazardan itməsi deməkdir.
-
Qətər asılılığı: Ötən il Çinin LNG idxalının 30%-i məhz Hörmüz boğazı vasitəsilə gələn Qətər qazı idi. Hazırda bu tədarükün dayanması ölkədə ciddi enerji defisiti yaradıb.
-
ABŞ LNG-si alternativ kimi: Yaranmış boşluğu doldurmaq üçün ən real və həcmli alternativ ABŞ-ın mayeləşdirilmiş təbii qazıdır.
3. ABŞ üçün Strateji Üstünlüklər
Tariflərin ləğvi təkcə Çinə deyil, həm də Vaşinqtonun iqtisadi planlarına xidmət edir:
-
İxrac Gücünün Artırılması: ABŞ 2030-cu ilə qədər öz LNG ixrac potensialını iki dəfə artırmağı hədəfləyir.
-
İnvestisiya Sabitliyi: Milyardlarla dollarlıq infrastruktur layihələrinin maliyyələşməsi üçün Çin kimi proqnozlaşdırıla bilən və böyük həcmli alıcıların mövcudluğu həlledici şərtdir.
4. Ekspert Rəyi: "Proqnozlaşdırıla Bilən Tələb"
İqtisadi və Texnoloji Araşdırmalar İnstitutunun baş eksperti Liu Jianın qeyd etdiyi kimi, Çin bazarı ABŞ-ın enerji investisiyaları üçün lazım olan miqyas effekti təmin edir. Bu, ABŞ biznesi üçün gəlirlilik, Çin üçün isə enerji təhlükəsizliyi deməkdir.
Sammitin sonunda Pekinin tarifləri ləğv etməsi ehtimalı olduqca yüksəkdir. Lakin bu, birtərəfli addım olmayacaq. Analitiklər hesab edir ki, Çin rüsumları ləğv etmək müqabilində Vaşinqtondan aşağıdakıları tələb edə bilər:
-
Texnoloji məhdudiyyətlərin (xüsusilə mikroçiplər sahəsində) yumşaldılması;
-
Çin mallarına tətbiq olunan bəzi tariflərin aşağı salınması.
Hazırkı geosiyasi vəziyyət göstərir ki, enerji təhlükəsizliyi artıq ticarət müharibələrindən daha üstün prioriteti olan məsələyə çevrilib.
MONETAR.AZ
