Hamımız endirimləri sevirik. Lakin sosial şəbəkələrdə qarşımıza çıxan “90% endirim” və ya “brend ayaqqabı cəmi 20 manata” kimi reklamlar çox vaxt sərfəli alış-veriş deyil, maliyyə uçurumuna açılan bir tələdir. Daxili İşlər Nazirliyinin xəbərdarlığı bu təhlükənin nə qədər real və ciddi olduğunu bir daha göstərir.
Fırıldaqçılığın anatomiyası: onlar sizi necə aldadır?
Kiberfırıldaqçılar insan psixologiyasının ən zəif nöqtələrindən — maraq və tələskənlikdən istifadə edirlər. Proses adətən belə baş verir: Əvvəlcə tanınmış brendlərin (Apple, Nike, Zara və s.) loqolarından istifadə edilərək saxta reklamlar hazırlanır. Daha sonra “son 3 məhsul”, “kampaniya 15 dəqiqəyə bitir” kimi ifadələrlə istifadəçidə tələsik qərar vermə hissi yaradılır. Reklama klik etdikdə isə sizi rəsmi sayta bənzəyən, amma tamamilə saxta bir səhifəyə yönləndirirlər. Siz kart məlumatlarını daxil edən kimi isə bu məlumatlar birbaşa cinayətkarların əlinə keçir.
Bəzi hallarda fırıldaqçılar yalnız pul oğurlamaqla kifayətlənmir, hətta istifadəçilərlə əlaqə saxlayaraq onları ələ salırlar ki, bu da onların nə qədər arxayın və təhlükəli olduğunu göstərir.
Qırmızı bayraqlar: nəyə diqqət etməli?
Əgər qarşılaşdığınız təkliflərdə həddindən artıq ucuz qiymətlər varsa, məsələn, 1500 manatlıq telefonun 200 manata satılması kimi, bu artıq ciddi şübhə siqnalıdır. “Ucuz ətin şorbası olmaz” prinsipi internetdə də keçərlidir. Bundan əlavə, sayt ünvanına diqqət yetirmək vacibdir. Rəsmi domenlər əvəzinə “zara-endirim.xyz” və ya “shopp-apple.co” kimi qəribə və qeyri-rəsmi ünvanlar saxtakarlığın açıq göstəricisidir. Həmçinin, səhifədəki şərhlərin hamısının eyni vaxtda və şübhəli dərəcədə müsbət olması da diqqət edilməli məqamlardandır.
Özünüzü necə qorumalısınız? (qızıl qaydalar)
İnternetdə təhlükəsiz qalmaq üçün ilk növbədə şübhəli linklərə kor-koranə klik etməmək lazımdır, hətta bu link tanış bir insandan gəlsə belə. Onlayn alış-veriş zamanı əsas kart əvəzinə içində məhdud məbləğ olan virtual kartlardan istifadə etmək daha təhlükəsizdir.
Bank kartlarında iki mərhələli təsdiqləmə funksiyasının (3D Secure) aktiv olması vacibdir. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, fırıldaqçılar bəzən saxta saytlarda bu kodları da ələ keçirməyə çalışırlar. Eyni zamanda, alış-veriş üçün brauzer əvəzinə yalnız rəsmi mobil tətbiqlərdən istifadə etmək tövsiyə olunur.
Tələyə düşdükdə nə etməli?
Əgər artıq kart məlumatlarını daxil etmisinizsə və ya hesabınızdan pul çıxılıbsa, vaxt itirmək olmaz. İlk növbədə bankla əlaqə saxlayaraq kart dərhal bloklanmalıdır. Ardınca 102 xidməti vasitəsilə hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət edilməlidir. Eyni zamanda, bütün sübutlar — skrinşotlar, ödəniş qəbzləri və yazışmalar - qorunmalıdır.
İnternetdə gördüyümüz hər “parıldayan” təklif real olmaya bilər. Ehtiyatlı olmaq, məlumatları yoxlamaq və düşünmədən qərar verməmək maliyyə təhlükəsizliyinin əsas şərtidir. Əks halda, cazibədar görünən bir endirim sadəcə fırıldaqçıların qazanacağı bir tələyə çevrilə bilər.
MONETAR.AZ
