Avstraliya hökuməti Yaxın Şərqdə davam edən münaqişənin yaratdığı risklər səbəbindən karbamid (urea) tədarükünü qorumaq üçün gübrə sənayesi ilə birlikdə yüksək səviyyəli işçi qrup yaradıb.
Kənd təsərrüfatı naziri Culi Kollins bildirib ki, ölkənin karbamid idxalının təxminən 60%-i Hörmüz boğazından keçir. Bu marşrut isə 8 aprel atəşkəsindən sonra belə ciddi yüklənmə altında qalır.
Təchizat zəncirlərinə təzyiq və istehsal boşluğu
Nazir qeyd edib ki, hazırda Avstraliyanın kifayət qədər “yolda olan” ehtiyatları mövcuddur. Lakin uzunmüddətli perspektiv qeyri-müəyyən olaraq qalır. Ölkə hazırda Milli Yanacaq Təhlükəsizliyi Planının 4 səviyyəsindən 2-ci səviyyəsindədir. Bu isə sistemin işlədiyini, amma ciddi təzyiq altında olduğunu göstərir.
Vəziyyəti çətinləşdirən digər amil isə ölkənin ilk böyük yerli karbamid istehsal mənbəyi olan Perdaman zavodunun yalnız 2027-ci ilin ortalarında fəaliyyətə başlamasının planlaşdırılmasıdır.
Qiymətlərə və ərzaq bazarına təsir
Karbamid çatışmazlığı birbaşa olaraq ərzaq qiymətlərinə təsir göstərə bilər. Avstraliya Xəzinədarlığının hesablamalarına görə, gübrə və yanacaq xərclərinin artması nəticəsində ərzaq qiymətləri qısa müddətdə 3–4% arta bilər.
Avstraliya buğda, mal əti və süd məhsullarının aparıcı ixracatçılarından biridir. Gübrə təminatında problemlər əkin qərarlarına təsir edə və ölkənin qlobal kənd təsərrüfatı bazarlarında rəqabət qabiliyyətini zəiflədə bilər.
Hökumətin cavab tədbirləri
İnfrastruktur naziri Catherine King hökumətin münaqişənin uzunmüddətli iqtisadi təsirlərinə hazırlaşdığını bildirib. Bu çərçivədə Kanberra “Hər xırda şey kömək edir” adlı 20 milyon dollarlıq kampaniyaya start verib ki, əhali yanacağa qənaət etsin.
Bundan əlavə, hökumət daxili siyasətdə də dəyişiklikləri nəzərdən keçirir. Məsələn, yol istifadə haqları ilə bağlı planlaşdırılan islahatların təxirə salınması mümkündür.
Uzunmüddətli riskləri azaltmaq üçün ölkə elektrikləşdirmə, dayanıqlı aviasiya yanacağı və aşağı karbonlu yanacaq istehsalına keçidi sürətləndirir.
Əsas risk: Hörmüz amili
Qısa müddətdə isə vəziyyət yenə də Hörmüz boğazı ətrafındakı vəziyyətdən asılıdır. Boğaz bağlı qaldıqca və ya məhdud işlədikcə, iqtisadiyyatda staqflyasiya riski, yəni artan xərclər və zəifləyən kənd təsərrüfatı sektoru — həm Avstraliya Ehtiyat Bankı, həm də dövlət maliyyə qurumları üçün əsas narahatlıq olaraq qalacaq.
MONETAR.AZ
