Mərakeşdə aparılan son araşdırma Azərbaycan kənd təsərrüfatı üçün də həyəcan təbili çalır. Bizim rayonlarda "dərmanlama" necə aparılır? Fermerlərimiz istifadə etdiyi kimyəvi maddənin tərkibini bilirmi, yoxsa qonşunun məsləhəti ilə hərəkət edir?
"Ehtiyatlı ol, zəhərlənməyəsən!" – Niyə xəbərdarlıqlara məhəl qoyulmur?
Azərbaycanın regionlarında – istər Şəmkirin parniklərində, istərsə də Qubanın alma bağlarında pestisidlərdən istifadə kütləvi xarakter daşıyır. Lakin Mərakeş təcrübəsi göstərir ki, fermerlərin 86%-i əslində hansı kimyəvi zəhəri tarlasına tökdüyünü dəqiq bilmir. Bizim reallıqda da vəziyyət oxşardır: fermer çox vaxt mağazadan "qurd dərmanı" və ya "ot dərmanı" istəyir, lakin onun tərkibindəki maddələrin həm məhsula, həm də torpağa uzunmüddətli təsirindən xəbərsizdir.
Azərbaycan fermerinin "risk qavrayışı": "Mənə heç nə olmaz"
Tədqiqatın ən maraqlı məqamı odur ki, savadlılıq və yaş faktoru davranışı müəyyən edir. Azərbaycan kəndində də "təcrübəli" yaşlı nəsil çox vaxt qoruyucu maska və əlcəkdən istifadəni "artıq yük" hesab edir. "30 ildir dərman tökürəm, mənə heç nə olmayıb" yanaşması həm fermerin öz canına, həm də süfrəmizə gələn məhsulun keyfiyyətinə böyük təhlükə yaradır.
Gənc fermerlər isə əksinə, rəqəmsal resurslardan istifadə edərək zərərli kimyəvi maddələrin alternativlərini axtarır və Avropa standartlarına uyğun dərmanlamaya maraq göstərirlər.
İqtisadi basqı sağlamlığı üstələyir
Niyə fermerlər riskləri bilsələr də, eyni səhvi təkrar edirlər? Cavab sadədir: İqtisadiyyat. Azərbaycan fermeri üçün məhsulun xarab olması tam iflas deməkdir. Buna görə də, o, zərərin qarşısını almaq üçün dozanı artırmağa və ya daha ucuz, lakin daha təhlükəli kimyəvi maddələrə əl atmağa məcbur hiss edir. "Məhsul yanmasın" qorxusu "insanlar zəhərlənməsin" düşüncəsini üstələyir.
Çıxış yolu: Təlimlər kağız üzərində qalmamalıdır!
Ekspertlər bildirir ki, kənd təsərrüfatı idarələrinin keçirdiyi təlimlər formatını dəyişməlidir. Sadəcə broşür paylamaqla iş bitmir.
-
Praktik nümayiş: Dərmanların hazırlanması və tətbiqi sahədə göstərilməlidir.
-
Etiket savadlılığı: Fermerə dərmanın üzərindəki rəngli kodların (məsələn, qırmızı – çox zəhərli) nə demək olduğu izah edilməlidir.
-
Dövlət nəzarəti: Bazarın saxta və qeyri-leqal dərmanlardan təmizlənməsi vacibdir.
Süfrəmizdəki meyvə-tərəvəzin təhlükəsizliyi birbaşa fermerin əlindəki o kiçik qabın üzərindəki yazını oxuyub-oxumamasından asılıdır. Unutmayaq ki, torpağa tökülən hər artıq damla zəhər dövr edib yenidən özümüzə qayıdır.
MONETAR.AZ
