Rayonlarda kəndli və fermerlərin məhsulu aşağı qiymətə satmaq məcburiyyətində qalması, Bakıda isə eyni məhsulun bir neçə dəfə baha təklif olunması kənd təsərrüfatı bazarında uzun illərdir müşahidə edilən struktur problemin nəticəsidir. İqtisadçı Eldəniz Əmirov bu paradoksu aqrar tədarük və satış zəncirindəki sistemli qüsurlarla izah edir.
Onun fikrincə, problem məhsulun istehsaldan son istehlakçıya qədər keçdiyi mərhələlərdə formalaşan əlavə dəyərin bölgüsü ilə bağlıdır və əsas məsələ təkcə istehsal deyil, bazar infrastrukturunun quruluşudur. İlk əsas problem topdansatış və paylama kanallarında rəqabətin zəif olmasıdır. Alternativ satış platformalarının yetərincə inkişaf etməməsi bazar gücünü məhdud sayda vasitəçilərin əlində cəmləşdirir. Nəticədə kəndlidən ucuz alınan məhsul bazara çıxana qədər bir neçə dəfə qiymət artımına məruz qalır.
İkinci mühüm amil tarladan bazara qədər olan logistika və əməliyyat xərcləridir. Daşınma, saxlanma, qablaşdırma və sənədləşmə kimi mərhələlər məhsulun maya dəyərinə əlavə yük yaradır. Bu xərclər zəncir boyunca hər mərhələdə qiymətin bir qədər də yüksəlməsinə səbəb olur.
Üçüncü problem isə kəndlinin və fermerin birbaşa bazara çıxış imkanlarının zəif olmasıdır. Birbaşa satış kanalları inkişaf etmədiyindən istehsalçı məhsulun son qiymətini formalaşdırmaq imkanını itirir. Beləliklə, yaradılan dəyərin əsas hissəsi aralıq ticarət mərhələlərində toplanır.
Ümumi mənzərə göstərir ki, kəndli ilə istehlakçı arasında yaranan qiymət fərqi istehsalın səmərəsizliyindən deyil, tədarük və satış zəncirinin strukturundan qaynaqlanır.
Əgər alternativ bazar kanalları genişlənərsə, logistika xərcləri optimallaşdırılarsa və istehsalçının birbaşa bazara çıxışı təmin olunarsa, kəndlidən Bakıya qədər formalaşan qiymət fərqi əhəmiyyətli dərəcədə azala bilər. Bu baxımdan aqrar bazarda əsas çağırış istehsalı artırmaqdan çox, mövcud istehsalın bazara çıxış mexanizmini təkmilləşdirməkdir.
