Son 10 ildə karbon emissiyalarında ölkələr arasında ciddi və getdikcə dərinləşən fərq yaranıb. 2014–2024-cü illəri əhatə edən məlumatlar göstərir ki, emissiyalar bəzi inkişaf edən iqtisadiyyatlarda sürətlə artır, inkişaf etmiş ölkələrdə isə azalır.
Emissiyaların ən sürətli artımı əsasən Asiyada qeydə alınıb.
- Vyetnam: +106% (ən yüksək artım)
- İndoneziya: +63,1%
- Hindistan: +48,7%
- Türkiyə: +39,7%
- Çin: +23,2%
Məlumata görə, bu artım əsasən sənayeləşmə, enerji tələbatının yüksəlməsi və iqtisadi genişlənmə ilə əlaqələndirilir.
Bir sıra inkişaf etmiş ölkələr isə son on ildə karbon emissiyalarını əhəmiyyətli dərəcədə azaldıb:
- Böyük Britaniya: -28,7%
- Almaniya: -27,8%
- Yaponiya: -23,7%
- ABŞ: -11,3%
Qlobal karbon emissiyalarının azalması əsasən kömürdən tədricən imtina, bərpa olunan enerji mənbələrinə keçid və enerji səmərəliliyinin artırılması ilə əlaqələndirilir. Bununla belə, ümumi mənzərə regionlar üzrə fərqli inkişaf trayektoriyasını göstərir. İnkişaf etmiş ölkələrdə emissiyalarda azalma müşahidə olunsa da, inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlarda sənayeləşmə və enerji tələbatının artması səbəbilə emissiyalar sürətlə yüksəlir. Bu fərqlilik qlobal iqlim siyasətində əsas ziddiyyətlərdən birini ortaya çıxarır, çünki bir regionda əldə olunan azalmalar digər regiondakı artımlarla qismən kompensasiya olunur.
Ölkələr üzrə baxdıqda, Çin qlobal emissiyalarda ən böyük paya sahib olmaqla yanaşı, son dövrdə təxminən 23,2% artıma imkan verib. ABŞ isə əks istiqamətdə hərəkət edərək emissiyaların azaldılması tendensiyasını davam etdirir. Hindistanda isə daha kəskin artım qeydə alınıb və bu göstərici təxminən 48,7% olsa da, son illərdə artım tempinin bir qədər yavaşladığı müşahidə olunur. Xüsusilə Çin və ABŞ birlikdə qlobal emissiyaların böyük hissəsini formalaşdırdığı üçün onların enerji və iqlim siyasəti ümumi qlobal nəticələrə birbaşa təsir göstərir.
Ümumilikdə, hazırkı vəziyyət göstərir ki, qlobal emissiya problemi artıq tək istiqamətli deyil və iki paralel proses mövcuddur: bir tərəfdə yaşıl enerji keçidi nəticəsində emissiyaların azalması, digər tərəfdə isə iqtisadi inkişaf və sənayeləşmə səbəbilə artım. Ekspertlərin fikrincə, gələcək iqlim nəticələri əsasən inkişaf etməkdə olan ölkələrin təmiz enerji texnologiyalarına nə qədər sürətlə keçid edəcəyindən asılı olacaq.
MONETAR.AZ
