Avropa İttifaqı (Aİ) son bir neçə ildə enerji mənbələrini diversifikasiya etmək (şaxələndirmək) üçün böyük səylər göstərsə də, Yaxın Şərqdə alovlanan ABŞ–İran münaqişəsi qitənin enerji xəritəsini yenidən formalaşdırıb. Bloomberg və Enerji İqtisadiyyatı və Maliyyə Analizi İnstitutunun (IEEFA) son hesabatları göstərir ki, 2026-cı il Avropa qaz bazarı üçün tarixi bir dönüş nöqtəsi olacaq. Belə ki, ABŞ-dan gələn maye təbii qaz (LNG) tədarükü rekord həddə çataraq, regionun ənənəvi təchizatçısı olan Norveçi belə kölgədə qoymağa hazırlaşır.
Rusiyadan gələn boru kəməri qazından imtina edən Avropa, ötən illərdə Norveçi özünün bir nömrəli tədarükçüsünə çevirmişdi. Lakin Norveçin hasilat imkanlarının artıq pik həddə çatması və Yaxın Şərqdə, xüsusilə Hörmüz boğazı ətrafında yaranan gərginlik səbəbindən Qətər qazının tədarükündə yaranan risklər, ABŞ-ın mövqelərini kəskin şəkildə möhkəmləndirib.
-
2026-cı il proqnozu: Avropa ehtiyac duyduğu maye qazın (LNG) 60-70%-ni məhz ABŞ-dan təmin edə bilər.
-
Cari vəziyyət: 2026-cı ilin ilk rübündə Norveç idxalın 30%-ni, ABŞ isə 29%-ni təmin edib. Lakin yaxın aylarda ABŞ-ın liderliyi ələ alacağı gözlənilir.
Ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, Aİ bir enerji asılılığından (Rusiya) qurtularkən, digər bir tək mənbəli asılılığa (ABŞ) yuvarlanmaqdadır. Bu vəziyyət iqtisadi və siyasi baxımdan bir neçə ciddi risk yaradır:
-
Qiymət şokları: Boru kəməri qazından fərqli olaraq, LNG qlobal bazardakı hər hansı bir sarsıntıya (məsələn, Asiya alıcılarının tələb artımına və ya okeanlarda fırtınalara) qarşı daha həssasdır.
-
Geosiyasi risklər: ABŞ-da daxili siyasətin dəyişməsi və ya ixrac limitlərinin tətbiqi Avropanın enerji balansını anında poza bilər.
-
İran müharibəsinin təsiri: Əgər Qətərin qaz infrastrukturu İranla davam edən müharibə nəticəsində zərər görərsə, ABŞ faktiki olaraq Avropanın yeganə böyük "xilaskarı" statusuna yüksələcək.
IEEFA analitiki Ana Maria Jaller-Makareviçin qeyd etdiyi kimi, LNG indi Avropanın həm ən böyük gücü, həm də ən zəif nöqtəsidir. Qitə rəsmiləri diversifikasiya kursunun sadəcə "tədarükçü adının dəyişməsi" ilə nəticələnməsindən ciddi narahatlıq keçirirlər. Çünki enerjidə tam müstəqillik yalnız mənbələrin çoxşaxəli olması və bərpa olunan enerji keçidinin sürətlənməsi ilə mümkündür. Mövcud vəziyyətdə isə ABŞ-ın "enerji qalxanı" Avropa üçün həm bahalı, həm də geosiyasi baxımdan mürəkkəb bir seçimə çevrilib.
MONETAR.AZ
