Tikinti xərcləri artır: bahalaşmanın əsas səbəbi hansı materiallardır?

Azərbaycanda tikinti xərclərində artım avqust ayında sürətlənib. Azərbaycan Qiymətləndiricilər Palatasının (AQP) açıqladığı göstəricilər tikinti sektorunda bahalaşmanın əsas mənbəyinin əmək və maşın-mexanizm xərcləri deyil, tikinti materialları olduğunu göstərir. Xüsusilə şeben və atsep kimi doldurucu materialların qiymətindəki artım ümumi göstəriciyə ciddi təsir edib. Bu dinamika tikinti şirkətlərinin maya dəyərinə və yeni layihələr üzrə smeta hesablamalarına təsir göstərə biləcək əsas amillərdən birinə çevrilir.

AQP-nin məlumatına görə, 2026-cı ilin avqust ayında Tikinti İndeksi 110,1 səviyyəsində formalaşıb. İyul ayında bu göstərici 106,9 olub. Beləliklə, bir ay ərzində tikinti xərclərinin ümumi səviyyəsi 3,07% yüksəlib. Dekabr 2025-ci ilin baza göstəricisi ilə müqayisədə isə artım 10,1%-ə çatıb. Başqa sözlə, ilin əvvəlindən tikinti işlərinin həyata keçirilməsi üçün tələb olunan əsas xərclər artıq ikirəqəmli artım nümayiş etdirir.

AQP Tikinti İndeksi tikinti materialları, əmək qüvvəsi və maşın-mexanizm xərclərinin dəyişməsini birlikdə əks etdirir. İndeksin hesablanmasında tikinti materiallarının çəkisi 65%, əmək qüvvəsinin çəkisi 25%, maşın və mexanizmlərin çəkisi isə 10% təşkil edir. Bu struktur göstərir ki, material bazarında baş verən dəyişikliklər ümumi tikinti xərclərinə digər komponentlərlə müqayisədə daha güclü təsir göstərir.

Avqust ayında da məhz bu tendensiya özünü göstərib. AQP-nin hesablamalarına əsasən, tikinti materialları üzrə alt indeks iyul ayında 107,611 səviyyəsində olduğu halda, avqustda 112,656-ya yüksəlib. Bu, materiallar üzrə qiymət təzyiqinin ümumi tikinti indeksindəki artımın əsas mənbəyinə çevrildiyini göstərir.

Materiallar arasında ən ciddi dəyişiklik doldurucu materiallarda müşahidə olunub. Xüsusilə şeben və atsep üzrə qiymətlərdə təxminən 9,4%-lik artım qeydə alınıb. Tikintidə geniş istifadə olunan bu materialların qiymətindəki artım ümumi layihə xərclərinə də təsir göstərə bilər. Bununla yanaşı, taxta materiallarında ciddi dəyişiklik baş verməyib. Bu isə tikinti materialları bazarında bahalaşmanın bütün məhsul qruplarına eyni şəkildə yayılmadığını göstərir.

Avqust ayının göstəricilərində diqqət çəkən məqamlardan biri də əmək və maşın-mexanizm xərclərində ciddi dəyişiklik olmamasıdır. Maşın-mexanizm üzrə indeks 103,8 səviyyəsində formalaşıb, əmək xidmətlərində də əvvəlki ayla müqayisədə əhəmiyyətli artım qeydə alınmayıb.

Bu vəziyyət tikinti sektorunda hazırkı xərc artımının daha çox material bazarından qaynaqlandığını deməyə əsas verir. Yəni şirkətlərin üzləşdiyi əlavə xərcin əsas hissəsi işçi qüvvəsinin və texnikanın bahalaşması ilə deyil, tikinti materiallarının qiymətinin yüksəlməsi ilə bağlıdır. Əgər qarşıdakı aylarda əmək və texnika xərclərində də artım başlasa, bu, ümumi tikinti indeksinə əlavə təzyiq yarada bilər.

Tikinti xərclərinin 10,1% artması avtomatik olaraq mənzil qiymətlərinin də eyni həcmdə yüksələcəyi anlamına gəlmir. Daşınmaz əmlak bazarında qiymətlərə torpaq sahələrinin dəyəri, maliyyələşdirmə xərcləri, tələb və təklif, yerləşmə, layihənin xüsusiyyətləri və şirkətlərin satış siyasəti kimi çoxsaylı amillər təsir edir.

Bununla belə, tikinti maya dəyərinin yüksəlməsi yeni layihələr üçün əlavə xərc deməkdir. Xüsusilə tikintiyə yeni başlayan layihələrdə material qiymətlərinin artması ilkin smeta hesablamalarının yenilənməsinə ehtiyac yarada bilər. Uzunmüddətli layihələrdə isə material qiymətlərində kəskin dəyişiklik podratçıların planlaşdırdığı xərclərlə faktiki xərclər arasında fərqi artıra bilər.

Tikinti xərclərindəki dinamika yeni tikili bazarı üçün xüsusilə əhəmiyyətlidir. Çünki yeni mənzillərin satış qiymətinin formalaşmasında tikinti maya dəyəri mühüm komponentlərdən biridir. Materialların bahalaşması davam edərsə, şirkətlərin qiymətləri aşağı salmaq imkanları da müəyyən qədər məhdudlaşa bilər.

Lakin burada da birbaşa nəticə çıxarmaq düzgün olmaz. Tikinti xərclərinin artması şirkətlərin bütün əlavə xərci dərhal alıcıya ötürəcəyi anlamına gəlmir. Bazarın vəziyyəti, satışların sürəti və rəqabət şirkətlərin qiymət siyasətində mühüm rol oynayır. Buna görə material qiymətlərindəki artımın mənzil bazarına təsiri daha çox orta və uzunmüddətli dövrdə özünü göstərə bilər.

AQP-nin avqust ayı üzrə göstəricilərindən çıxan əsas nəticə odur ki, tikinti sektorunda xərc artımının istiqamətini hazırda daha çox material bazarı müəyyən edir. İndeksin strukturunda materialların 65%-lik paya malik olması da bunu təsdiqləyir. Əgər şeben və atsep üzrə bahalaşma digər materiallara da keçərsə, ümumi tikinti xərclərində əlavə artım ehtimalı yüksələcək.

Əksinə, doldurucu materiallarda qiymətlər sabitləşərsə və əmək və maşın-mexanizm xərcləri də dəyişməz qalarsa, avqust ayında müşahidə olunan artımın sürətinin zəifləməsi mümkündür. Bu baxımdan qarşıdakı aylarda xüsusilə əsas tikinti materiallarının qiymətləri, əmək xərcləri və texnika tariflərinin necə dəyişəcəyi sektor üçün əsas izləniləcək göstəricilər olacaq.

Ümumilikdə, AQP-nin avqust göstəriciləri tikinti sektorunda xərc təzyiqinin davam etdiyini göstərir. Tikinti İndeksinin 110,1 səviyyəsinə yüksəlməsi dekabr 2025-ci ilin baza dövrü ilə müqayisədə xərclərin 10,1% artdığını göstərir. Lakin bu artımın əsas hissəsi materiallardan, xüsusilə doldurucu materiallardan qaynaqlanır.

Bu səbəbdən hazırda tikinti bazarı üçün əsas məsələ yalnız xərclərin nə qədər artması deyil, bu artımın hansı istiqamətdə davam edəcəyidir. Əgər material qiymətlərindəki bahalaşma müvəqqəti xarakter daşıyarsa, tikinti xərclərinə təsir məhdud qala bilər. Əgər artım digər material qruplarına da yayılsa, bu zaman həm yeni layihələrin maya dəyəri, həm də gələcək qiymət gözləntiləri baxımından daha ciddi dəyişikliklər gündəmə gələ bilər. 

MONETAR.AZ