Balkanlarda strateji qaz kəmərinə qarşı törədilən terror cəhdi qlobal enerji təhlükəsizliyi məsələsini yenidən gündəmə gətirib. "Şimal axını"ndan sonra "Türk axını"nın da hədəf alınması Azərbaycanın Avropaya qaz ixrac etdiyi infrastrukturun qorunması məsələsini aktuallaşdırır.
Serbiya-Macarıstan sərhədi yaxınlığında qaz kəməri marşrutunda partlayıcı maddələrin tapılması rəsmi Budapeşt və Belqradı ayağa qaldırıb. Macarıstanın Müdafiə Şurası təcili toplanıb, Serbiya ordusu isə kəmər boyu xüsusi mühafizə rejiminə keçib.
Azərbaycan üçün strateji əhəmiyyət: TAP və TANAP risk altındadırmı?
Avropada Rusiya qazının nəql olunduğu kəmərlərin bir-bir sıradan çıxması və ya təhdid edilməsi Azərbaycanın enerji ixracatçısı kimi rolunu daha da artırır. Lakin "Türk axını"na qarşı diversiya cəhdi bir neçə mühüm sualı ortaya çıxarır:
-
İnfrastrukturun Təhlükəsizliyi: Azərbaycan qazını Avropaya daşıyan Cənub Qaz Dəhlizi (TANAP və TAP) faktiki olaraq "Türk axını"na paralel regionlardan keçir. Balkanlardakı gərginlik və diversiya riskləri Azərbaycanın strateji kəmərlərinin də mühafizə sistemlərinin (dronlar, peyk nəzarəti və fiziki patrul) 2026-cı ilin yeni təhdidlərinə uyğun gücləndirilməsini zəruri edir.
-
Qiymət Artımı: "Türk axını"nın sıradan çıxması Avropada qazın qiymətini kəskin qaldıra bilər. Bu isə Azərbaycanın ixrac gəlirlərinin artması demək olsa da, qonşu regiondakı qeyri-stabillik ümumi enerji bazarına mənfi təsir göstərir.
-
Siyasi Kontekst: Macarıstanda aprelin 12-də keçiriləcək parlament seçkiləri ərəfəsində baş verən bu hadisə "enerji kartı"nın seçkilərdə nə qədər həlledici olduğunu göstərir. Benzer vəziyyət bölgədəki bütün tranzit ölkələr üçün keçərlidir.
Milli Enerji Təhlükəsizliyi Fondunun ekspertləri qeyd edirlər ki, Ukrayna üzərindən tranzitin dayanması və digər kəmərlərin fəaliyyətini itirməsi "Türk axını"nı Avropa üçün "sonuncu nəfəslik" halına gətirib.
Azərbaycanlı mütəxəssislər isə hesab edirlər ki, Avropanın enerji təminatında Azərbaycan qazına tələbatın artdığı bu dövrdə kəmərlərin fiziki təhlükəsizliyi milli təhlükəsizlik məsələsinə çevrilib. Rəsmi Bakı artıq bir neçə dəfə beynəlxalq platformalarda enerji infrastrukturunun terror aktlarından qorunması üçün birgə əməkdaşlığın vacibliyini vurğulayıb.
Hörmüz boğazındakı gərginlik və Balkanlardakı diversiya cəhdləri göstərir ki, 2026-cı il enerji marşrutlarının "qaynar nöqtəyə" çevrildiyi il olacaq. Azərbaycan həm Türkiyə, həm də Avropadakı tərəfdaşları ilə birlikdə enerji dəhlizlərinin "toxunulmazlığını" təmin etmək üçün yeni təhlükəsizlik protokolları tətbiq etməli olacaq.
MONETAR.AZ
