Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (BEA) rəhbəri Fatih Birol İstanbulda keçirilən tədbirdə çıxış edərək, ABŞ və İran arasında əldə olunan müvəqqəti sülh sazişini yüksək qiymətləndirib. Lakin o, qlobal enerji bazarlarının gələcəyi ilə bağlı investorlara və dövlətlərə çox ciddi bir xəbərdarlıq edib.
Birol qlobal neft tədarükünün ana damarı hesab olunan Hörmüz boğazının heç bir əlavə şərt irəli sürülmədən dərhal və tamamilə naviqasiyaya açılmasının vacibliyini vurğulayıb.
Əldə olunan diplomatik razılaşma son onilliklərin ən böyük tədarük böhranlarından birini rəsmən dondurur. İran Hörmüz boğazı üzərindən kommersiya gəmilərinin və neft tankerlərinin təhlükəsiz keçidini tam təmin etməli və blokadanı qaldırmalıdır. ABŞ rəsmi olaraq İrana qarşı tətbiq etdiyi dəniz blokadasını və tankerlərə qarşı sanksiya maneələrini aradan qaldırmalıdır.
Fatih Birol qeyd edib ki, sülhün əldə olunması risklərin tam bitməsi demək deyil. Boğazın bir dəfə qapadılması presedenti (precedent) qlobal ticarət üçün daimi qorxu mənbəyinə çevrilib: "Vaza artıq qırılıb. İndi bütün bazar iştirakçıları bilir ki, Hörmüz boğazı bir dəfə bağlandı və gələcəkdə hər hansı geosiyasi gərginlikdə yenidən bağlana bilər. Bu böhran bir çox ölkələri öz enerji strategiyalarını, tədarük marşrutlarını və təhlükəsizlik ehtiyatlarını kökündən yenidən nəzərdən keçirməyə məcbur etdi."
İqtisadi portalınızın treyder və makro-analitik oxucuları üçün Fatih Birolun bu bəyanatı neft bazarlarında "geosiyasi risk mükafatının" (geopolitical risk premium) tamamilə yox olmayacağını göstərir. Bəli, qısamüddətli perspektivdə gündəlik 14 milyon barellik neftin yenidən dövriyyəyə girməsi qiymətləri aşağı daxıyır (Misir funtunun bahalaşması və ABŞ-da benzinin 4 dollardan aşağı düşməsi bunun bariz sübutudur).
Lakin Birolun "vaza qırılıb" bənzətməsi uzunmüddətli struktur dəyişikliyinə işarə edir. Ölkələr artıq sadəcə Hörmüz boğazından asılı qala bilməzlər. Bu vəziyyət, Səudiyyə Ərəbistanının Qırmızı dənizə çıxan boru kəmərlərinin (East-West Pipeline) genişləndirilməsinə, BƏƏ-nin Fuceyra limanından birbaşa Okeana açılan bypass xətlərinə milyardlarla dollar yeni investisiya cəlb edəcək. İnvestorlar üçün əsas mesaj: Neft qiymətlərindəki cari ucuzlaşma bir "ayı bazarı" (bear market) başlanğıcı deyil, sadəcə risklərin coğrafi diversifikasiyası (diversification) ərəfəsində yaranan müvəqqəti nəfəslikdir.
MONETAR.AZ
