Qlobal texnologiya, yaşıl enerji və müdafiə sənayesi üçün həyati əhəmiyyət daşıyan kritik minerallar (nadir torpaq elementləri) ətrafında Qərb ilə Çin arasında iqtisadi soyuq müharibə dərinləşir. G7 liderlərinin Fransadakı sammitdə Çindən asılılığı azaltmaq barədə birgə bəyanatından dərhal sonra, Çin Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Lin Jian Pekinin tətbiq etdiyi ixrac nəzarəti tədbirlərini rəsmən müdafiə edib.
Pekin G7 ölkələrini "dar qrup maraqlarına" (small cliques) əsaslanan süni qaydalar yaratmaqda və qlobal azad ticarət nizamını pozmaqda ittiham edib.
G7 liderləri birgə kommunikedə rəsmi olaraq Çinin adını çəkməsələr də, qlobal bazarda nadir torpaq elementlərinin ayrılması gücünün %90-na, daimi maqnit istehsalının isə %95-nə nəzarət edən Pekinə qarşı konkret hədəflər qoyublar:
-
Konsentrasiya limiti (60% Qaydası): 2030-cu ilə qədər nadir torpaq elementləri və daimi maqnitlər üzrə hər hansı bir xarici təchizatçıdan (Çindən) asılılıq həddi %60-dan aşağı salınmalıdır.
-
Uzunmüddətli hədəf: Bu asılılıq göstəricisini mümkün qədər qısa müddətdə %50-yə endirmək.
-
Strateji Mexanizm (Pilot layihələr): Beynəlxalq Enerji Agentliyi (IEA) ilə əməkdaşlıq çərçivəsində ilk olaraq litium və nikel üzrə strateji ehtiyatların və tədarük zəncirinin izlənməsi (traceability) sistemləri yaradılacaq. Hər il bu siyahıya daha 5 kritik mineral əlavə olunacaq.
Çin Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Lin Jian mətbuat konfransında qeyd edib ki, Çinin ixrac nəzarəti sistemini təkmilləşdirməsi tamamilə qanunidir: "Çinin kritik mineralların ixracına standartlaşdırılmış nəzarət tətbiq etməsi beynəlxalq təcrübəyə tam uyğundur. Bu addımların məqsədi qlobal sülhü, regional sabitliyi qorumaq və silahların yayılmaması (non-proliferation) üzrə öhdəlikləri yerinə yetirməkdir. G7 bazar iqtisadiyyatı prinsiplərinə hörmət etməlidir."
İqtisadi portalınızın investor və sənayeçi oxucuları üçün G7-nin bu bəyanatı və Çinin sərt cavabı qloballaşma erasının tamamilə bitdiyinin və "Böyük Güclər Erası 2.0"-ın başladığının bariz sübutudur. Onilliklər ərzində qlobal tədarük zənciri səmərəlilik və ucuz xərc (efficiency) üzərində qurulmuşdu: filiz Afrikadan və ya Latın Amerikasından çıxarılır, emal və kimyəvi ayrılma (processing/chemistry) üçün Çinə göndərilir, hazır məhsul isə Qərbdə yığılırdı. İndi isə həm ABŞ, həm də Avropa Birliyi kritik mineralları sadəcə "ticarət predmeti" deyil, "milli təhlükəsizlik" məsələsi kimi qəbul edir.
İnvestorlar üçün buradakı əsas mesaj budur: Qərbin 2030-cu ilə qədər asılılığı %60-a salmaq hədəfi kağız üzərində iddialı görünsə də, reallaşması olduqca çətindir. Çünki Çin təkcə mədənlərə deyil, həmin elementləri ayıran mürəkkəb metalurgiya və kimya infrastrukturuna nəzarət edir. Bu infrastrukturun Qərbdə (məsələn, Kanada və ya Avstraliyada) sıfırdan tikilməsi milyardlarla dollar investisiya, icazə sənədlərinin (permitting) illərlə uzanması və ciddi işçi qüvvəsi defisiti deməkdir. Yaxın 3-5 ildə bu rəqabət litium, nikel və nadir torpaq metallarının qiymətlərində yüksək volatillik (dəyişkənlik) yaradacaq, bu sahədə fəaliyyət göstərən Qərb startaplarına və hasilat şirkətlərinə dövlət subsidiyalarının həcmini kəskin artıracaqdır.
MONETAR.AZ
